Serbski sydlenski rum

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Karta serbskeho sydlenskeho rumu

Jako Serbski sydlenski rum woznamjeni so powšitkownje region we wuchodźe Sakskeje a juhu Braniborskeje, hdźež je zapadosłowjanski serbski lud domoródny.

Oficielny sydlenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Oficielnje připóznaty sydlenski rum Serbow, hdźež je serbšćina jako mjeńšinowa rěč škitana je w krajnych zakonjach Sakskeje a Braniborskeje definowany. K sydlenskemu rumej słušeja tuchwilu slědowace gmejny a gmejnske dźěle:

Historiski sydlenski rum w srjedźowěku[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Dźensniši sydlenski rum Serbow je jenož mały dźěl historiskeho serbskeho wobwoda. W 9.lětstotku wobmjezowaše so serbski teritorij přez rěku Solawy w zapadźe a rěce Bóbr a Hwizdź we wuchodźe. Kraj, kotryž serbske kmjeny wot 6. do 10. lětstotka wobydlachu a wobknježachu, wopřiješe w cyłku něhdźe 40.000 kwadratnych kilometrow wulku přestrjeń. Słowjansko-serbske kmjeny zasydlichu so w kraju wot lěta 531 po rozpadźe mócnarstwa Durinkow hač do lěta 620, do wutworjenja prěnjeho zapadosłowjanskeho wulkomócnarstwa. W tutym a slědowacym času wuwi so we wot Słowjanow wobsydlenym kraju zhromadnosć serbskich kmjenow, kotraž pak so z dalšim wuwićom chětro diferencowaše a wot spočatka 9. lětstotka na wjacore kmjeny rozpadny.

Za Łužiskej wuhrodu bydlachu Łužičenjo ze swojim husće wobsydlenym srjedźišćom mjez rěkomaj Brěšća a jeje přitokami w zapadźe a Sprjewju we wuchodźe. Najwjace sydlišćow tutoho kmjena koncentrowaše so w rěčnišćomaj Brěšće a Žraki (Schrake)-Dobry kaž tež w hornich Błótach zapadnje Choćebuza. Wokoło tutoho sydlenskeho žra eksistowachu dalše sydlišća na přikład při Małym Halštrowje, sewjernje a wuchodnje Grabina, při Neuendorfskim jězorje a při Gojacu kaž tež we wokolinje Bezkowa. Tež pola Baršća ležeše mała sydlenska kupka. Po žórłach z 9.lětstotka bydleše tehdy jenož hišće kmjen Łužičanow w kraju pozdźišeje Delnjeje Łužicy mjez rěku Dubju a lěsnym pasmom při Bóbrje.

Južnje Łužičanow, kotřiž běchu geografisce chětro wotzamknjeni, ležeše jara husće wobydleny kraj Milčanow. Milska wupřestrěwaše so w 9. lětstotku w něhdźe dwaceći kilometrow šěrokim pasmje mjez Kamjencom a Biskopicami w zapadźe a Běłym Šepcom na wuchodźe. Něhdźe wot 10. lětstotka rozšěrichu so sydlišća do Łužiskich horow, do sewjerneje hole a do kónčinow zapadnje Kamjenca a Biskopic, k Połčnicy a k srjedźnej Wjazońcy. Tež sydlenska kupka wokoło Mužakowa wosta zwoprědka izolowana.[4]

Dalše wjetše serbske kmjeny běchu Slubjenjo sewjernje Gubina, Žarowjenjo wokoło Žarowa, Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, Niženjo mjez Pěrnom a Mišnjom a Głomačenjo mjez Wulkej Rědorju a Freibergskej Modłeju. Nimo toho jewjachu so w chronikach Nižičenjo, Sciticojo, Uuolaukojo, Zliuvinojo, Koledičenjo, Susłojo, Chytyčenjo a dalše.

Historiski sydlenski wobwod – 19.lětstotk[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Sydlenski wobwod po Smolerju 1843. Z wobšěrnišej rešeršu přepytowaše Muka 40 lět pozdźišo wjetši rozsah.

Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Peter Kunze, Andreas Bensch: Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz. Ein geschichtlicher Überblick. W: Wobrazki ze Serbow . 2., durchgesehene Auflage. Domowina, Bautzen 2000 (Erstausgabe 1996), ISBN 3-7420-1668-7.
  • Gertraud Eva Schrage: Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346. W: Joachim Bahlke (Hrsg.): Geschichte der Oberlausitz. 2., durchgesehene Auflage, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (prěni nakład 2001), ISBN 978-3-935693-46-2 (str. 55–97).
  • Arnošt Muka: Statistika łužiskich Serbow. Swójski nakład, Budyšin 1884–1886 (Digitalizat); 5. nakład pod titulom Serbski zemjepisny słowničk. Budyšin 1927; nowočišć: LND, Budyšin 1979.
  • Awtorski kolektiw: Stawizny Serbow Zwjazki 1–4, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin 1977

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  1. Přir. přiwěšk zakonja w: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, čisło 7/1999
  2. Das Brandenburger Sorben-Gebiet ist jetzt offiziell vergrößert (RBB-Online: 10.05.17, 14:39 Uhr)
  3. Aktualny staw na stronach braniborskeho ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu.
  4. Jan Brankačk, Frido Mětšk: Stawizny Serbow. Zwjazk I: Wot spočatkow hač do lěta 1789. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1977, s. 18–22

Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije