Serbski sydlenski rum

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Karta serbskeho sydlenskeho rumu

Jako Serbski sydlenski rum woznamjeni so powšitkownje region we wuchodźe Sakskeje a juhu Braniborskeje, hdźež je zapadosłowjanski serbski lud domoródny.

Oficielny sydlenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Oficielnje připóznaty sydlenski rum Serbow, hdźež je serbšćina jako mjeńšinowa rěč škitana je w krajnych zakonjach Sakskeje a Braniborskeje definowany. K sydlenskemu rumej słušeja tuchwilu slědowace gmejny a gmejnske dźěle:

Historiski sydlenski rum w srjedźowěku[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Dźensniši sydlenski rum Serbow je jenož mały dźěl historiskeho serbskeho wobwoda. W 9.lětstotku wobmjezowaše so serbski teritorij přez rěku Solawy w zapadźe a rěce Bóbr a Hwizdź we wuchodźe. Kraj, kotryž serbske kmjeny wot 6. do 10. lětstotka wobydlachu a wobknježachu, wopřiješe w cyłku něhdźe 40.000 kwadratnych kilometrow wulku přestrjeń. Słowjansko-serbske kmjeny zasydlichu so w kraju wot lěta 531 po rozpadźe mócnarstwa Durinkow hač do lěta 620, do wutworjenja prěnjeho zapadosłowjanskeho wulkomócnarstwa. W tutym a slědowacym času wuwi so we wot Słowjanow wobsydlenym kraju zhromadnosć serbskich kmjenow, kotraž pak so z dalšim wuwićom chětro diferencowaše a wot spočatka 9. lětstotka na wjacore kmjeny rozpadny.

Za Łužiskej wuhrodu bydlachu Łužičenjo ze swojim husće wobsydlenym srjedźišćom mjez rěkomaj Brěšća a jeje přitokami w zapadźe a Sprjewju we wuchodźe. Najwjace sydlišćow tutoho kmjena koncentrowaše so w rěčnišćomaj Brěšće a Žraki (Schrake)-Dobry kaž tež w hornich Błótach zapadnje Choćebuza. Wokoło tutoho sydlenskeho žra eksistowachu dalše sydlišća na přikład při Małym Halštrowje, sewjernje a wuchodnje Grabina, při Neuendorfskim jězorje a při Gojacu kaž tež we wokolinje Bezkowa. Tež pola Baršća ležeše mała sydlenska kupka. Po žórłach z 9.lětstotka bydleše tehdy jenož hišće kmjen Łužičanow w kraju pozdźišeje Delnjeje Łužicy mjez rěku Dubju a lěsnym pasmom při Bóbrje.

Južnje Łužičanow, kotřiž běchu geografisce chětro wotzamknjeni, ležeše jara husće wobydleny kraj Milčanow. Milska wupřestrěwaše so w 9. lětstotku w něhdźe dwaceći kilometrow šěrokim pasmje mjez Kamjencom a Biskopicami w zapadźe a Běłym Šepcom na wuchodźe. Něhdźe wot 10. lětstotka rozšěrichu so sydlišća do Łužiskich horow, do sewjerneje hole a do kónčinow zapadnje Kamjenca a Biskopic, k Połčnicy a k srjedźnej Wjazońcy. Tež sydlenska kupka wokoło Mužakowa wosta zwoprědka izolowana.[5]

Dalše wjetše serbske kmjeny běchu Slubjenjo sewjernje Gubina, Žarowjenjo wokoło Žarowa, Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, Niženjo mjez Pěrnom a Mišnjom a Głomačenjo mjez Wulkej Rědorju a Freibergskej Modłeju. Nimo toho jewjachu so w chronikach Nižičenjo, Sciticojo, Uuolaukojo, Zliuvinojo, Koledičenjo, Susłojo, Chytyčenjo a dalše.

Historiski sydlenski wobwod – 19.lětstotk[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Sydlenski wobwod po Smolerju 1843. Z wobšěrnišej rešeršu přepytowaše Muka 40 lět pozdźišo wjetši rozsah.

Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Peter Kunze, Andreas Bensch: Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz. Ein geschichtlicher Überblick. W: Wobrazki ze Serbow . 2., durchgesehene Auflage. Domowina, Bautzen 2000 (Erstausgabe 1996), ISBN 3-7420-1668-7.
  • Gertraud Eva Schrage: Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346. W: Joachim Bahlke (Hrsg.): Geschichte der Oberlausitz. 2., durchgesehene Auflage, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (prěni nakład 2001), ISBN 978-3-935693-46-2 (str. 55–97).
  • Arnošt Muka: Statistika łužiskich Serbow. Swójski nakład, Budyšin 1884–1886 (Digitalizat); 5. nakład pod titulom Serbski zemjepisny słowničk. Budyšin 1927; nowočišć: LND, Budyšin 1979.
  • Awtorski kolektiw: Stawizny Serbow Zwjazki 1–4, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin 1977

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  1. Přir. přiwěšk zakonja w: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, čisło 7/1999
  2. Wiesengrund gehört zum Siedlungsgebiet der Sorben. Nowinska zdźělenka Kraja Braniborska, 9.12.2015 (wotwołana 11. decembra 2015).
  3. Amtsblatt für Brandenburg, 19. lětnik, čisło 19 dnja 14. meje 2008, s. 1234–1236
  4. Das Brandenburger Sorben-Gebiet ist jetzt offiziell vergrößert (RBB-Online: 10.05.17, 14:39 Uhr)
  5. Jan Brankačk, Frido Mětšk: Stawizny Serbow. Zwjazk I: Wot spočatkow hač do lěta 1789. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1977, s. 18–22

Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije