Njebjelčicy

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Njebjelčicy
němsce Nebelschütz
Njebjelčicy na karće Sakskeje
DEC
Njebjelčicy
Wopon
Wopon Njebjelčic
Zakładne daty
stat Němska Němska
zwjazkowy kraj SakskaSakska Sakska
wokrjes Budyski
wysokosć 194 metrow n.m.hł.
přestrjeń 22,93 km²
wobydlerstwo 1.157 (31. dec 2015)[1]
hustosć zasydlenja 50 wob. na km²
póstowe čisło 01920
předwólba (+49) 03578
awtowa značka BZ, BIW, HY, KM
Politika a zarjadnistwo
wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU)
adresa Hłowna 11a
01920 Njebjelčicy
webstrona nebelschuetz.de
Njebjelčicy - Bjesada a cyrkej.JPG
Hłowna dróha z „Bjesadu“ a cyrkwju swj. Měrćina
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg
51.26388914.158611


Njebjelčicy (němsce Nebelschütz) su wjes a přisłušaca gmejna w serbskej Hornjej Łužicy. Wone přisłušeja zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe“ w Budyskim wokrjesu a maja něhdźe 1.200 wobydlerjow.

Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Njebjelčanska gmejna z wjesnymi dźělemi Miłoćicy, Njebjelčicy, Pěskecy, Serbske Pazlicy a Wěteńca namaka so při wuchodnych měšćanskich mjezach Kamjenca podłu rěčki Jawora, praweho přitoka Čorneho Halštrowa. Hłowna wjes sama leži něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Kamjenskeho centruma a 21 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina. Za zapadny wjesny dźěl na lěwym boku Jawory su wulke tři- a štyristronske burske statoki typiske, mjeztym zo přewažuja na tamnym boku mjeńše dwory něhdyšich chěžkarjow a jednoswójbne domy.

Njebjelčicy słušeja po wobydlerstwje a přestrjeni k mjeńšim gmejnam Budyskeho wokrjesa. Gmejna saha wot Němskopazličanskeho wulkeho hata a Bušenki w sewjeru hač do Miłočanskeje skały w juhu. Južna połojca gmejnskeho teritorija słuša hišće k Horjanam, mjeztym zo je zbytna połojca přewažnje płona a w samym sewjeru wokoło Pěskec tež husće z jehlinowym lěsom porosćena. Gmejna mjezuje na Wóslink w samym sewjeru, Ralbicy-Róžant w sewjerowuchodźe, Worklecy we wuchodźe, Pančicy-Kukow a Halštrow w juhu a Kamjenc w zapadźe.

Najwjetša wodźizna gmejny je Stary hat mjez Pěskecami a Smjerdźacej. Pěskečanska jama, kiž wužiwa so dźensa jako kupanišćo, leži hižo na Worklečanskich honach. Jenička přispomnjenja hódna rěčka je Jawora, kotraž běži přez Miłoćicy a Njebjelčicy. Najwyši dypk je Kamjentna hórka (206,6 m) mjez Serbskimi Pazlicami a Wěteńcu a najniši při Špitałskich łukach w Pěskečanskim lěsu njedaloko Bušenki (143 m). Ke geografiskim zajimawostkam słuša tak mjenowana „Miłočanska žaba“, hoberski błudźenk wupadacy kaž žabka, kiž steji njedaloko Miłoćic při Jaworje.

Wjesne dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Do Njebjelčanskeje gmejny słušeja slědowace wsy:

wob. přer.
staroba
♀/♂a kwocient
młodych
b
kwocient
starych
c
wosoby/
domjacnosć
Miłoćicy 231 39,1 114 26 17 3,0
Njebjelčicy 426 42,8 103 28 29 2,7
Pěskecy 204 41,1 110 23 22 2,8
Serbske Pazlicy 281 41,3 108 35 30 3,2
Wěteńca 54 47,5 93 26 48 3,2
gmejna 1196 41,6 107 28 26 2,9
podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011[2]
a: ličba mužow na 100 žonow
b: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65
c: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65


Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Powětrowy wobraz Njebjelčic

Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Peter de Nebelsicz sta so w lěće 1289. Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot staroserbskeho muskeho mjena Nebělš abo Nebělk, zestajeneho z „nje-“ a „běły“.

Znajmjeńša wot 15. lětstotka wobsteji Njebjelčanska wosada, ke kotrejž słušeja ze starodawna susodne Serbske Pazlicy. Drjewjana cyrkwička z kěrchowom steješe pak hižo w lěće 1346 wosrjedź wsy. Kapałka w Pěskecach płaći jako filialna cyrkej. Ležownostne knjejstwo měješe hač do 19. lětstotka klóšter Marijina hwězda, čehoždla wosta wjes tež po reformaciji katolska.[3]

W běhu třicećilětneje wójny 1631 a hišće raz 1739 bě wjes wot wulkeju wohnjow potrjechena. Dźensniša cyrkej swj. Měrćina bu po druhim wohnju wot 1740 do 1743 natwarjena. Wot lěta 1765 słušeja tež Pěskecy k najmjeńšej serbsko-katolskej wosadźe. Nimo toho chodźachu katolscy wobydlerjow z hewak ewangelskich Němskich Pazlic a Čornowa do Njebjelčic kemši.

W 19. lětstotku wobsteješe hišće wosadna šula we wsy, kotruž wopytachu katolscy hólcy z wosady kaž tež z ke Chróšćanskej wosadźe słušaceje Wěteńcy. Njebjelčanske holcy chodźachu do klóšterskeje šule Marijineje hwězdy. Arnošt Muka w swojej Statistice 14 burskich kubłow naliči: Marec, Roblec, Koklic, Kralec, Hostakec, Libšec, Ródlec, Hajnišec, Grósec, Strancec, Bjenšec, Nowakec, Knjezec a Šibšec. Dale běchu we wsy štyri žiwnosće, a to Rajskec, Bryckec, Ławrjenčkec a Ledźborec.[4]

W lěće 1974 so susodne Miłoćicy a Serbske Pazlicy zagmejnowaštej a 1994 so Pěskecy z Róžeńčanskeje do Njebjelčanskeje gmejny přerjadowachu.

Towarstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

W Njebjelčicach skutkowachu slědowace serbske towarstwa:

Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Křižerjo w Njebjelčicach

Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Njebjelčicy we 1880tych lětach 271 wobydlerjow, mjez nimi 256 Serbow (94 %) a 15 Němcow.[6] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 po přićehnjenju mnohich wuhnatych z němskich wuchodnych kónčin serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Njebjelčanskeje gmejny wot jenož hišće 55,6 %.[7] Hižo lětstotki dołho leža Njebjelčicy při zapadnej kromje serbskeho rěčneho ruma.

W lěće 1925 bě we wsy samej mjez tehdy 353 wobydlerjemi 303 katolskich (85,8 %) a 49 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 84,4 % wobydlerjow Njebjelčanskeje gmejny katolskeje a 4,2 % ewangelskeje konfesije. 11,4 % njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.[8] Ewangelscy wěriwi chodźa do Kamjenca.

Spočatk 2000tych lět rěčeštej dwě třećinje wobydlerstwa serbsce.[9]

Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Njebjelčanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby lěta 2014 mějachu slědowace wuslědki:

Strony a zjednoćenstwa 2014 2009
 % sydła  % sydła
Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU) 52,6 7 54,5 7
Swobodne wolerske zjednoćenstwo 19,3 2 33,1 4
Přećeljo sporta 16,4 2 12,3 1
Socialnodemokratiska strona Němskeje (SPD) 11,6 1 - -
cyłkownje 100,0 12 100,0 12
wobdźělenje 65,0 % 64,8 %

Čestnohamtski wjesnjanosta Njebjelčic je Tomaš Čornak (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 58,2 % hłosow w zastojnstwje wobkrućeny (2008: 63,2 %). Přećiwny kandidat Jurij Šwejda wot wolerskeho zjednoćenstwa Pěskecy dósta 41,8 % (2008: 36,8 %). Wolerske wobdźělenje wučini 72,6 % (67,5).[10]

Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

W Njebjelčicach so narodźili[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Jan Buk (* 1922), moler
  • Jan Cyž (1923–44), hudźbnik
  • Mikławš Dórnik (1877–1946), farar a spěchowar serbskeho dźiwadła
  • Jan Kokla (1799–1886), wulkobur, gmejnski předstejer a wjednik burskeho hibanja
  • Franc Jurij Lok (1751–1831), biskop a spisowaćel
  • Jan Hanski (1925–2004), moler a grafikar
  • Jan Hejduška (1915–44), basnik a aktiwny čłon Praskeje Serbowki
  • Jan Mahr (1765–1848), farar a dobroćel katolskich Serbow
  • Jurij Nowak (1853–87), kapłan, redaktor a narodny prócowar
  • Jan Jakub Pjetaš (1815–85), wučer a kulturny prócowar
  • Jan Skala (1889–1945), spisowaćel a publicist
  • Jurij Wuješ (1905–68), wučer, basnik, redaktor a dźiwadźelnik
  • Jakub Žur (1876–1969), farar, redaktor a kulturny prócowar

W Njebjelčicach skutkowali[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Cornelius Gurlitt: Nebelschitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 226.
  • Jurij Łuščanski: Njebjelčicy – abo „Wjesele dźensa...“. W Rozhledźe 11/1992, str. 399–403
  1. Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach na statistik.sachsen.de
  2. Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Njebjelčicy (něm.)
  3. Njebjelčicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (něm.)
  4. Arnošt Muka: Statistika łužiskich Serbow. Z nakładom spisaćela, Budyšin 1884–86, str. 431 sl.
  5. Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 97sl., 248, 325, 341slsl., 429sl., 434sl., 463.
  6. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 99. → wšě wjeski
  7. Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 251. [450 wobydlerjow, z nich 188 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 62 serbskich dźěći a młodostnych, 200 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
  8. Wuslědki censusa 2011 za Njebjelčansku gmejnu: Nabožina
  9. Walde, Martin: Demographisch-statistische Betrachtungen im Gemeindeverband "Am Klosterwasser". W: Lětopis 51 (2004), zwjazk 1
  10. Podaća na statistik.sachsen.de

Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

 Commons: Njebjelčicy – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije