K wobsahej skočić

Malešanska cyrkej

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Ewangelska cyrkej w Malešecach
Cyrkwinska łódź z pišćelemi

Malešanska cyrkej je ewangelsko-lutherski Boži dom na Nawsy w Malešecach, kotryž je so w lěće 1716 natwarił.

Stawizny

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Na Malešanskej Nawsy steješe hižo do 1600 mjeńša tykowana a ze šindźelemi kryta cyrkej. Tuta so z faru, šulu a wjele chěžemi dnja 12. apryla 1715 wotpali. Nowy cyrkwinski twar z drjewjanej wěžu bu w lěće 1716 na samsnym městnje natwarjeny a hišće 11. nowembra samsneho lěta poswjećeny. Nowonatwar spěchowaše so wot knjeza Christopha Ernsta von Gersdorfa z Plusnikec a dalšich wosadnych. Dnja 24. awgusta 1717 so wot Budyskeho zwonylijerja Christiana Copinusa zhotowjenej wulki a mały zwón připrawištej. Dalši srjedźny zwón z dźěłarnički Michaela Weinholdta z Drježdźan slědowaše hakle 21. septembra 1730. Cyrkej wobhrodźaca murja natwari so w lěće 1732.

Po bitwje pola Bukec w Sydomlětnej wójnje běchu pruscy wojacy w cyrkwi zaměstnjeni. W běhu bitwy pola Budyšina w meji 1813 bu Boži dom drje wot někotrych kanonowych kulow trjecheny, ale jenož snadnje wobškodźeny.

Dokelž bě podstaw zwonow prochniwy, so spočatk 20. lětstotka drjewjana wěža z kamjentnej naruna. Zakładny kamjeń za wot Drježdźanskeho architekta Woldemara Kandlera planowany nowotwar połoži so 2. meje 1913.

Renowacije běchu w lětach 1836 (wěža), 1868 (cyłkowne wobnowjenje) a 1905. W lětomaj 1989/90 wobnowichu so kózły.

Twar a interjer cyrkwje

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Podrys cyrkwje do 1913 (bjez wěže)
Wołtar Malešanskeje cyrkwje

Masiwny twar ma proste wokna z kulowatymi wobłukami a nutřka płony wjerch we wysokosći wot 7,25 m. W jednorje wuhotowanej cyrkwinej łódźi namakaja so na třoch stronach drjewjane, na stołpach stejace empory a nad sakristijomaj k woběmaj stronomaj cyrkwineje łódźe zaškleńčenej loži za Malešanske a Plusnikečanske knjejstwo. Na wobłoženjomaj knjejstwoweju ložow su wopony w Malešecach knježacych zemjanskich rodow von Gersdorff, von Friesen, von Metzradt a von Schall-Riaucour.

W cyrkwi je dohromady městno za 455 wěriwych we łódźi a dalšich 185 na emporach a 25 w ložomaj.

Wołtarnišćo leži schodźenk wyše hač dołha łódź. Srjedźišćo Božeho domu je hač do wjercha sahacy běło-złoty wołtar z klětku, kotryž bu w lěće 1709 wot Budyskeho rězbarja Theodora Pauseweina zhotowjeny. Na durjach ke klětce je Bóh Wótc ze swětowej kulu w rukomaj zwobraznjeny. Nad zwukowej třěšku trónuje na mróčelemi Jezus Chrystus a nad nim Swjaty duch w podobje hołbja wosrjedź pruhoweho wěnca.

Naprawo wołtarja wisatej wopomnjenskej tafli, wěnowanej woporam swětoweju wójnow z Malešanskeje wosady. Z doby natwara cyrkwje pochadźa cynowa dupa, na kotrejž je napisane Anno 1717, tři hrona a mjeno Hanſs Benad von Jeſsniz. W přizemju wěže namaka so narowny pomnik fararja Hadama Zachariasa Šěracha.

Zwony z lěta 1949 běchu po poł lětstotku pod dźěratej třěchu cyrkwineje wěže tak wobškodźene, zo hodźeštej so jenož hišće dwaj wužiwać. Tuž załoži so w nowembrje 2010 towarstwo k zběranju darow za wobstaranje nowych zwonow. Zhotowjenje, transport a montaža płaćachu cyłkownje 145.000 eurow. Dnja 3. nowembra 2013 zwonjachu nowe zwony z němsko-serbskimi napismami k prěnjemu razej.[1]

Wosada

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Spočatk 17. lětstotka słušachu k Malešanskej wosadźe wjeski Plusnikecy, Dobrošecy, Brězynka a wudwór Mała Dubrawa z cyłkownje někak 1.400 wosadnymi. Pozdźišo přizamknychu so Ješicy, Chwaćicy a Křiwa Boršć. Poprawom ke katolskej wosadźe swj. Mikławša w Budyšinje słušacy Delnjohórčenjo, kiž wot reformacije do Malešec kemši chodźachu, buchu hakle 1839 oficielnje zafarowani. Po natwarje Chwačanskeje cyrkwje přerjadowachu so Ješicy, Křiwa Boršć a Wulka Dubrawa do nowozałoženeje susodneje wosady.

Hač do prěnjeje połojcy 20. lětstotka prědowaše so w Malešecach prawidłownje serbsce a němsce. W lěće 1900 mějachu we wosadźe 1803 komunikantow, z nich 1645 serbskich a 149 němskich. Posledni serbski farar w Malešecach bě Pawoł Albert (1938–63).

Fararjo

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
dobamjenoródna wjesžiwjenske datypřispomnjenja
1618–1623Hrjehor MartiniDažin~1575–1632
1623–1627George Pan
1628–1632George Crüger
1649–1653Zacharias BěrlinkWojerecy1619–1695
1653–1683Zacharias PrätoriusWojerecy1627–1683
1684–1703Gregorius CrügerChoćebuz1642–1703
1703–1721Martin ZimmermannWóspork1676–1721
1721–1729Jan Pawoł KlinSprjejcy1687–1729
1729–1758Hadam Zacharias ŠěrachChrjebja1693–1758
1759–1785Pětr PonichŽidow1716–1785
1786–1798Samuel Bohuwěr PonichNěmske Jenkecy1748–1798do toho w Jabłońcu
1799–1823Jurij NowakWóslink1768–1823
1823–1826Michał MjeńBudyšin1791–1875po tym w Bukecach
1826–1834Handrij BróskRakojdy1802–1877po tym w Budestecach
1834–1842Jurij Arnošt MrózWjelećin1795–1872do toho w Hućinje, po tym w Husce
1842–1851Jan Křesćan NächsterBudyšin1807–1851do toho w Hućinje
1852–1874Gustav Ferdinand TrautmannBart1811–1874
1874–1877Oswald MrózakWulke Zdźary1845–1934do toho w Chołmje, po tym w Hrodźišću
1878–1904Bohuwěr HandrikKubšicy1850–1933do toho diakon w Ketlicach, po tym na wuměnk
1904–1937Awgust Bohuwěr MikelaKumšicy1870–1945do toho diakon w Ketlicach, po tym na wuměnk
1938–1963Pawoł AlbertCyžecy1911–1999posledni serbskorěčny farar; po tym do Michałskeje wosady
1963–1986Christian-Friedebert Langepo tym do Lubija
1988–Fritz-Rainer Neumann

Farar Albert bě posledni, kiž tež serbsce prědowaše. Za čas nacionalsocializma bě wón přiwisnik „Němskich křesćanow“ (DC) a čłon NSDAP, móžeše pak po wójnje jako „jednory sobuběhar“ dale skutkować.[2]

Žórła

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
  • Cornelius Gurlitt: Malschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 147.
  • Malschwitz/Malešecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 312–315.
  • Eberhard Schmitt: Zum 100. Jahrestag der Errichtung des Kirchturmes und anlässlich der Anschaffung von drei neuen Bronzeglocken durch die Kirchgemeinde Malschwitz im Jahre 2013. Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2013
  • Webstrona wosady Malešecy/Hućina
  1. ↑
  2. ↑ Gerald Stone: Slav outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs. Bloomsbury, 2015

Wotkazaj

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
 Commons: Malešanska cyrkej – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
51.23777777777814.519166666667
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije