Baćoń

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Baćoń
Storcha
gmejna: Hodźij
zagmejnowanje: 1962 (do Prěčec)
wobydlerstwo: 83 (31. decembra 2016)[1]
wysokosć: 202 metraj n.m.hł.
51.22277777777814.300555555556202
póstowe čisło: 02633
předwólba: 035937
wotwodźene
słowa:
wobydler/ka:
Baćonjan/-ka
adjektiw:
Baćoński
skłonowanje:
Baćonja, Baćonjej, Baćoń, Baćonjom, w Baćonju
Pohlad Baćonja ze směra Sulšec

Pohlad Baćonja ze směra Sulšec

Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Baćoń (němsce Storcha) je hornjołužiska wjeska w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin. Leži 202 metraj nad mórskej hładźinu wyše doliny Čornicy a słuša z lěta 1994 ke gmejnje Hodźij. Baćoń je katolska cyrkwinska wjes.

Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Wjeska namaka so w hornjołužiskej pahórčinje při wuchodnej kromje něhdźe 210 metrow wysokeho kopca nad dolinu Čornicy. Hłowna dróha wot Haslowa do Chrósćic wjesku wot wuchoda do zapada přeprěkuje. Wokoło Baćonja namakaja so najwunošniše pódy stareho Budyskeho wokrjesa.

Susodne wjeski su Nowy Łusč (gmejna Bóšicy) w sewjeru, Wutołčicy (gmejna Njeswačidło) w sewjerowuchodźe, Haslow we wuchodźe a Čornecy w juhozapadźe.

Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Stara šula z lěta 1888

Na Baćońskich honach nadeńdźechu mjez druhim sudobjo bjez wuška z bronzoweje doby a we wjesce samej słowjansku sydlensku jamu z keramiku a sekeru z 12. lětstotka. W lěće 1799 namakany hornc wobsahowa Dźěwinske, Mišnjanske a hornjołužiske pjenjezy z doby mjez 1191 a 1200, štož na to pokaza, zo eksistowaše na městnje Baćonja hižo w tym času sydlišćo při wažnej wikowanskej dróze Via regia.

Prěnje historiske naspomnjenje jako Batin je z lěta 1380. Do němčiny přełožena forma městnostneho mjena jewi so hakle 1658 k prěnjemu razej. Mjeno pochadźa pak wot zwěrjaceho pomjenowanja a so na geografiske połoženje wysoke nad Čornicu poćahuje – z wuhladom kaž z baćonjaceho hnězda –, pak přińdźe wot staroserbskeho předmjena Bata (Batin jako „sydlišćo Baty“).[2]

W 15. lětstotku běchu Baćonjenjo jako wićežni burja wotwisni wot Budyskeho hrodu. W lěće 1777 nimo krajneho bohotstwa tež Budyske tachantstwo a mjeztym załožene Baćońske ryćerkubło podźěle wsy wobsedźeštej.

W lětach 1882–87 natwarichu na iniciatiwu towarstwa Cyrila a Metoda z pomocu darjenskich pjenjez ze serbskeje ludnosće nowogotisku Baćońsku cyrkej „Jězusoweje wutroby“. W lěće 1889 wotewri so prěnja Baćońska šula. Do toho běchu šulerjo ze wsy do Čornec chodźili. Wot lěta 1892 je Baćoń wuchadźišćo křižerskeje procesiony do Radworja.

Hač do lěta 1962 bě Baćoń samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Haslowom, Pozdecami, Libonjom a Čornecami. 1980 zawrěchu šulu, tak zo chodźa Baćonscy šulerjo wot toho časa pak do Chróšćanskeje, pak do Hodźijskeje šule.

Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011[3] Baćoń gmejna
ličba wobydlerjow 87 3203
ličba domjacnosćow 30 1336
wosoby na domjacnosć 2,9 2,4
swójby 24 1024
bydlenske twarjenja 23 1030
bydlenska přestrjeń na wosobu (m²) 35,1 42,3
přerězna staroba w lětach 41,0 45,8
kwocient młodostnycha 21 % 23 %
kwocient starychb 19 % 36 %
podźěl prózdne stejacych bydlenjow 3,3 % 6,7 %
a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65
b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Baćoń we 1880tych lětach 89 wobydlerjow, mjez nimi 88 Serbow a jenož jedyn Němc.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Baćońskeje gmejny wot hišće 70,9 %.[5]

Nabožina[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Baćońska cyrkej Jězusoweje wutroby, natwarjena w lětach 1882–87

W lěće 1925 bě mjez 92 wobydlerjemi 79 katolskich a 13 ewangelskich. Katolscy wěriwi přisłušachu wot něhdźe 1600 hač do lěta 1911 Chróšćanskej wosadźe. Nowonatwarjena Baćońska cyrkej bě wot 1887 z filialu Chróšćanskeje wosady a płaći wot lěta 1911 hač do dźensnišeho jako wosadna cyrkej. Katolska kapałka w Smochćicach je Baćońska filiala. Ewangelscy wobydlerjo słušeja k Njeswačanskej wosadźe.

Zajimawostki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Cyrkej Jězusoweje wutroby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Baćońska wosadna cyrkej Jězusoweje wutroby natwari so w lětach 1882–87 po tym, zo bě so Towarstwo Cyrila a Metoda w lěće 1869 za nowotwar serbskeje cyrkwje rozsudźiło. Dokelž njesmědźachu po rozsudźe biskopstwa kolektu za nazběranje trěbnych pjenjez wužiwać, organizowachu wulku darjensku akciju w Serbach. Nasta na najwyšim dypku wjeski wot Drježdźanskeho architekta Gustav Hermann Knothe-Seeck planowana, do juha wusměrjena nowogotiska pseudobazilika z 49 metrow wysokej wěžu, kiž je hižo wotdaloka widźeć. W pobóčnymaj cyrkwinskimaj łódźomaj namakaja so Marijiny wołtar, dalši wołtar ze słowjanskimaj swjatymaj Cyrilom a Metodom a pěskowcowa postawa swjateho Bena.

Cyrkej wobškodźi so w poslednich wójnskich dnjach apryla 1945. 1967 a 1983 so wotnutřka přetwori a w lětach 1986–89 tež wotwonka wobšěrnje zrestawrowa.

Tuchwilny farar Baćońskeje wosady je Gerat Wornar (wot 1978).

Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

W Baćonju so narodźili[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

We wsy skutkowali[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Jurij Libš (1857–1927) – farar, rěčespytnik a spisowaćel; 1893–1902 kapłan a 1902–10 farar w Baćonju
  • Jan Symank (1860–1941) – wučer a kulturny stawiznar; 1889–1924 šulski nawoda a kantor w Baćonju
  • Jurij Delan (1878–1952) – farar, fejetonist, kulturny stawiznar a Domowinjan; 1910–40 farar w Baćonju
  • Michał Kětan (1892–1965) – farar, kulturny stawiznar a redaktor; 1945–61 farar w Baćonju
  • Gerat Wornar (* 1942) – farar a awtor; wot 1978 w Baćonju
Powětrowy wobraz Baćonja z juha

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  • Storcha. W: Westliche Oberlausitz zwischen Kamenz und Königswartha (= Werte unserer Heimat. Zwjazk 51). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1990, ISBN 3-05-000708-7, str. 186sl.
  • Baćoń w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
  • Jan Krawc: Baćoń – wjes na wyšinje. W Rozhledźe 4/1993 [lětnik 43], str. 122–124
  1. staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
  2. Ernst Eichler, Hans Walther: Historisches Ortsnamenbuch von Sachsen. Zwjazk II, Akademie Verlag, Berlin 2001, str. 468
  3. Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Hodźij (němsce)
  4. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 60. → wšě wjeski
  5. Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246. [337 wobydlerjow, z nich 162 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 7 z pasiwnymi, 70 serbskich dźěći a młodostnych, 98 bjez znajomosćow] → wšě wjeski

Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

 Commons: Baćoń – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije