Radwor

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać

Koordinaty: 51°15′0″N 14°24′0″E / <span class="geo-dec geo" title="Karty, njebjeske wobrazy a druhe dataje za 51.25 Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *">51.25, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *Předłoha:Infokašćik město/wothladanje/ISO


Radwor
Radwor (Němska)
DMS
Red pog.svg
Zakładne daty
stat Němska Němska
zwjazkowy kraj Sakska
wokrjes Budyšin
wysokosć 165 mPředłoha:Infokašćik město/wothladanje/ličba
přestrjeń 61,93 km²
wobydlerstwo 3.206 (31. dec 2013)
hustosć zasydlenja 52 wob. na km²
póstowe čisło 02627
předwólba 035935
awtowa značka BZ (alternatiwnje: BIW, HY, KM)
Zarjadnistwo
adresa Dróha Alojsa Andrickeho 2

02627 Radwor

stronka w syći radibor.de
Politika
wjesnjanosta Wincenc Baberška
strona CDU
Połoženje Radworja we wokrjesu Budyšin
Čěska Drježdźany Wokrjes Zhorjelc Wokrjes Mišno Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory Warnoćicy Budyšin Njedźichow Biskopicy Bretnig-Hauswalde Porchow Chrósćicy Kumwałd Zemicy-Tumicy Dobruša-Huska Halštrowska hola Halštrow Frankenthal Hodźij Wulka Dubrawa Großharthau Großnaundorf Budestecy Wulke Rědorjecy Malešecy Haselbachtal Bukecy Wojerecy Kamjenc Kinspork Rakecy Kubšicy Lužnica Łuty Swětła Łaz Malešecy Njebjelčicy Njeswačidło Neukirch pola Kinsporka Wjazońca Hornja Hórka Ohorn Wóslink Ottendorf-Okrilla Pančicy-Kukow Połčnica Bóšicy Radeberg Radwor Worklecy Ralbicy-Róžant Ramnow Šěrachow-Korzym Smělna-Póckowy Schönteichen Sepicy Załom Sprjewiny Doł Sćenjow Wołbramecy Wachow Wóspork Wjelećin Kulow Braniborska PólskaRadibor in BZ.svg
Wo tutym wobrazu
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Radwor (němsce Radibor) je wjes a přisłušna gmejna we wokrjesu Budyšin w Hornjej Łužicy, něhdźe 10 km sewjernje Budyšina. Wjes sama ma wokoło 650 wobydlerjow, gmejna wokoło 3200. Wosebje w přewažnje katolskim juhu gmejny rěči wulki dźěl ludnosće serbsce.

Geografija[wobdźěłać]

Mała Sprjewja a rybjacy hat pola Lipiča

Radworski gmejnski teritorij rozpřestrěwa so wot Budyskeje měšćanskeje hranicy w juhu hač do hornjołužiskeje holanskeje a hatowskeje krajiny w sewjeru.

Južny dźěl gmejny słuša k pahórkatym Hornjołužiskim zahonam z wunošnymi pódami. Najwyše wuhorbjenje je 199,3 m wysoka Kaponica mjez Drobami a Łupjanskej Dubrawku. Přez płony sewjer gmejny běži Mała Sprjewja, najdlěša rěka w Radworskej gmejnje a zdobom zakład mnohich rybjacych hatow. Z jeje přitokom je z Łomska pochadźaca Łomšćanka. W samym sewjeru leži z Minakałskej holu jedne z najwjetšich lěsnišćow Hornjeje Łužicy.

Radwor mjezuje na gmejnje Łaz a Hamor w sewjeru, Wulku Dubrawu we wuchodźe, město Budyšin a gmejnu Hodźij w juhu a na gmejnje Njeswačidło a Rakecy w zapadźe.

Wjesne dźěle[wobdźěłać]

Dźewjatej najwjetšej gmejnje Budyskeho wokrjesa přisłušeja dohromady 23 wsow:

Wobydlerstwo[wobdźěłać]

Radworska cyrkej swj. Marije, kralowny swjateho róžowca

Po Arnošta Mukowej statistice měješe Radwor we 1880tych lětach 571 wobydlerjow, mjez nimi 548 Serbow (96 %) a 23 Němcow.[2] W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot 73,2 %,[3] zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.

W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 705 wobydlerjemi 579 katolskich (82,1 %) a 126 ewangelskich (18,9 %). Po ludličenju lěta 2011 bě 34,4 % wobydlerjow Radworskeje gmejny katolskeje a 32,6 % ewangelskeje konfesije. 33 % njepřisłušachu žanemu nabožinskemu zhromadźenstwu.[4]

Wobkedźbowanja hódny je snadny podźěl žónskeho wobydlerstwa w starobje 18–29 lět. Wot 385 wobydlerjow w tutej starobnej skupinje bě 234 mužow (60,8 %) a jenož 151 žonow (39,2 %).[5]

Politika[wobdźěłać]

Radworska gmejnska rada ma tuchwilu 16 čłonow. Minjene komunalne wólby mějachu slědowace wuslědki:

Strony a zjednoćenstwa 2014 2009
 % sydła  % sydła
Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU) 45,9 8 57,5 10
Wolerske zjednoćenstwo „Heimatfreunde“ Minakał (HFM) 22,0 4 22,5 3
Swobodni wolerjo 15,8 2 - -
Serbske wolerske zjednoćenstwo 13,2 2 20,0 3
Socialnodemokratiska strona Němskeje (SPD) 3,1 0 - -
cyłkownje 100,0 16 100,0 16
wobdźělenje 59,5 % 53,5 %

Radworski wjesnjanosta je Wincenc Baberška (CDU). Wón bu dnja 3. měrca 2013 z 78,3 % hłosow w zastojnstwje wobkrućeny. Wolerske wobdźělenje wučini 59,2 %.[6]

W zwisku ze sakskej wokrjesnej reformu chcyše so gmejnske zarjadnistwo w lěće 2008 ze susodnej Wulkej Dubrawu zjednoćić. Při wobydlerskimaj rozsudomaj rozsudźi so w Radworju snadna wjetšina za fuziju, we Wulkej Dubrawje pak wulka wjetšina přećiwo tomu.

Infrastruktura[wobdźěłać]

Radworski hród

Wobchad[wobdźěłać]

Najwažniše dróhi na gmejnskim teritoriju su Zwjazkowa dróha 96, kiž zwjazuje Budyšin z Wojerecami a wjedźe přez Chelno a Čorny Hodler kaž tež statnej dróze 106 (Mały WjelkowMinakał) a 107 (Delnja Hórka–Radwor–Haslow). Najblišej najězdaj awtodróhi 4 stej Budyšin-zapad něhdźe sydom a Słona Boršć wokoło wosom kilometrow wot Radworja. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj pola Lutobča a Radworja jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.

Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe přez Měrkow, Lutobč, Radwor a Chasow dale do Njeswačidła. W sewjeru gmejnskeho teritorija přeprěkuje „Žabjacy kolesowarski pućik“ gmejnske dźěle Hat, Wjesel, Lipič a Psowje.

Kubłanje[wobdźěłać]

W Radworskej gmejnje stej dwě šuli; Serbska zakładna a Serbska wyša šula „dr. Marja Grólmusec“ w Radworju samym. Do zakładneje šule chodźachu w šulskim lěće 2014/15 149 šulerjow.[7] Na wyšej šuli běchu w samsnym času 170 šulerjow a 22 wučerjow.

Wosobiny[wobdźěłać]

W Radworju so narodźili[wobdźěłać]

W Radworju skutkowali[wobdźěłać]

  • Jan Andricki (1880–1955), wučer, kantor, kulturny a narodny prócowar, dirigent; 1900–08 wučer a 1908–37 kaž tež 1945–48 šulski nawoda w Radworju
  • Mikławš Čórlich (1784–1858), duchowny a narodny prócowar; 1813–20 kapłan a 1820–58 farar w Radworju
  • Jakub Kral (1828–1911), wučer, domiznowědnik, ludowy spisowaćel; 1853–94 wučer w Radworju
  • Jakub Nowak (1821–75), duchowny, kulturny prócowar; 1858–75 farar w Radworju
  • Beno Pětr Šołta (1851–1908), wučer a towarstwowy prócowar; 1872–1908 wučer w Radworju

Žórła[wobdźěłać]

  • Radwor w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (něm.)
  1. Staw: 1. měrca 2010; podaća gmejnskeho zarjadnistwa
  2. Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59.
  3. Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246.
  4. Wuslědki censusa 2011 za Radworsku gmejnu: Nabožina
  5. Wuslědki censusa 2011 za Radworsku gmejnu: Staroba a splah
  6. Wuslědki Radworskich komunalnych wólbow dnja 3. měrca 2013 na statistik.sachsen.de
  7. Podaća w sakskej šulowej datowej bance

Wotkaz[wobdźěłać]

 Commons: Radwor – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije