Němska

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Zwjazkowa republika Němska
Coat of arms of Germany.svg
Wopon Němskeje
Flag of Germany.svg
Chorhoj Němskeje
zakładne daty:
swójske mjeno Bundesrepublik Deutschland
stolica Berlin
přestrjeń 357.092 km²
wobydlerstwo 81.768.000 (2011)
hustosć zasydlenja 229/km² (35. stat)
forma knježerstwa republika
hłowa stata zwjazkowy prezident
Joachim Gauck
šef knježerstwa zwjazkowa kanclerka
Angela Merkel
měna euro
hamtska rěč němčina
připóznate mjeńšinowe rěče danšćina,
hornjoserbšćina,
delnjoserbšćina,
delnjoněmčina (delnjosakšćina),
frizišćina.
hymna Lied der Deutschen (třeća štučka)
časowe pasmo UTC+1
UTC+2 MESZ (měrc–oktober)
nastaće 23. meja 1949
3. oktobra 1990 (znowazjednoćenje)

1. julija 1867 (Sewjeroněmski zwjazk)
18. januara 1871 (Němske mócnarstwo)

Top Level Domain .de
telefon +49
znamjo na awće D
mapa
EU location GER.png
Połoženje Němskeje w Europje.
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Němska, oficialne pomjenowanje Zwjazkowa republika Němska (němsce Deutschland, oficialnje Bundesrepublik Deutschland) je w Zakładnym zakonju kostituowany federalny srjedźoeuropski stat, kotryž wobsteji ze 16 Zwjazkowych krajow. Zwjazkowa republika je swobodniski-demokratiski a socialny prawny stat[1] a woznamjeni najmłódšu formu němskeho narodneho stata.[2] Stolica Němskeje je Berlin.

Němska je sobuzałožer Europskeje unije (EU) kaž tež jeje na wobydlerstwo najbohatši kraj a twori ze 17 dalšimi statami EU měnowu uniju, europasmo. Wona je čłon UNO, OECD, NATO, G7 a G20. Zwjazkowa republika Němska płaći jako politisce wliwapołny stat w Europje a je často pytany partnerski kraj na globalnej runinje.[3]

Po nominalnym nutřkokrajnym bruttoprodukće je Němska najwjetše ludowe hospodarstwo Europy a štwórte najwjetše swěta.[4] W lěće 2012 běše wona třeći najwjetši ekstportowy a importowy stat.[5] Indeks za čłowjeske wuwiće liči Němsku k jara wysoko wuwitym krajam.[6]

Geografija[wobdźěłać]

Němska mjezuje na dźewjeć susodne kraje (Danska w sewjeru; Nižozemska, Belgiska a Luxemburgska w zapadźe; Francoska w juhozapadźe; Šwicarska a Awstriska w juhu; Čěska a Pólska we wuchodźe), na Sewjerne a Baltiske morjo w sewjeru a w juhu na hory Alpy. Němska leži w měrnym klimowym pasmje, liči z 80 milionami wobydlerjemi k husće wobsydlenym statam a płaći mjezynarodnje jako kraj z třećej najwyšej ličbu připućowarjow.[7]

Z něhdźe 3,4 milionami wobydlerjemi na 892 km² je Berlin najwjetše město kaž tež kulturelne a medijowe srjedźišćo kraja. Dalše wulkoměsta su Hamburg (1,7 mil. wobydlerjow), Mnichow (1,4 mil. wobydlerjow), Köln (1 mil. wobydlerjow) a Frankobrod nad Mohanom (0,7 mil. wobydlerjow).

Stawizny[wobdźěłać]

Wot 7. oktobra 1949 do 3. oktobra 1990 wobsteještej dwaj němskej stataj: Němska zwjazkowa republika a Němska demokratiska republika.

Politika[wobdźěłać]

Wustawa a tuž prawizniski a politiski fundament Zwjazkoweje republiki je Zakładny zakoń, kotryž bu dnja 23. meje 1949 přiwzaty. Najwyše wustawowe organy Němskeje su Zwjazkowy sejm (legislatiwa), Zwjazkowe knježerstwo z kanclerom (eksekutiwa) a Zwjazkowe wustawowe sudnistwo (judikatiwa). Hłowa stata je Zwjazkowy prezident, kotryž w poprawnym zmysle njeje čłon eksekutiwy.

Tuchwilu knježi na zwjazkowej runinje wulka koalicija z CDU, CSU a SPD pod kanclerku Angelu Merkel.

Zwjazkowe kraje Němskeje[wobdźěłać]

Hač k znowazjednoćenju němskeju statow wobsteješe Zwjazkowa republika Němskeje z 11 zwjazkowych krajow. W lěće 1990 so pjeć nowych krajow, Braniborska, Durinska, Mecklenburgsko-Předpomorska, Sakska a Saksko-Anhaltska, přidruži.

Zwjazkowe kraje Němskeje zwjazkoweje republiki su dźensa:

Mapa Němskeje ze zarysowanymi hranicami krajow
kraj stolica płonina (tys. km²) wobydlerstwo
Badensko-Württembergska Stuttgart 35,7 10.569.111
Bayerska Mnichow 70,5 12.519.571
Berlin(1) 0,892 3.531.201
Braniborska Podstupim 29,5 2.449.511
Bremen(1) 0,404 661.301
Delnja Sakska Hannover 47,6 7.778.995
Durinska Jarobrod 16,2 2.170.460
Hamburg(1) 0,755 1.798.836
Hessenska Wiesbaden 21,1 6.016.481
Mecklenburgsko-Předpomorska Zwěrin 23,2 1.600.327
Porynsko-Pfalca Mohuč 19,8 3.990.278
Posaarska Saarbrücken 2,57 994.287
Sakska Drježdźany 18,4 4.050.204
Saksko-Anhaltska Dźěwin 20,4 2.259.393
Schleswigsko-Holsteinska Kiel 15,8 2.806.531
Sewjerorynsko-Westfalska Düsseldorf 34 17.554.329

(1) Berlin a Hamburg stej měsće, kotrejž matej prawej krajej. Bremen je tež měšćanski stat, kotryž wobsteji z městow Bremen a Bremerhaven.

Wotkazy[wobdźěłać]

 Commons: Němska – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow

Žórła[wobdźěłać]

  1. Bundeszentrale für politische Bildung: Grundlagen. Wotwołana 7. meja 2013.
  2. K zapřijeću narodneho stata hlej Hans F. Zacher: Sozialer Einschluß und Ausschluß im Zeichen von Nationalisierung und Internationalisierung. W: Hans Günter Hockerts (wud.): Koordinaten deutscher Geschichte in der Epoche des Ost-West-Konflikts. Oldenbourg, Mnichow 2004 (Schriften des Historischen Kollegs: Kolloquien; 55), ISBN 3-486-56768-3, str. 103–152, tu str. 105sl., 141.
  3. Hans Kundnani: Germany as a Geo-economic Power. (PDF; 267 kB), Center for Strategic and International Studies, 2011. Wotwołana 20. junija 2013.
  4. Internationaler Währungsfonds: World Economic Outlook Database. Staw: apryl 2012. Wotwołana 8. oktobra 2012.
  5. Statistisches Bundesamt: Top 20 Exportländer 2012.; přir. Außenhandel. Staw 2013. Wotwołana 15. junija 2013.
  6. [http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013%20Report%20German.pdf Bericht über die menschliche Entwicklung 2013. (PDF; 6,2 MB) Entwicklungsprogramm der Vereinten Nationen. Str. 238sl. Wotwołana 2. apryla 2013.
  7. UN Department of Economic and Social Affairs: International Migration 2006. (PDF; 619 kB), staw: 2006. Wotwołana 31. meje 2013.


Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije