Delnjoserbšćina

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Dolnoserbšćina (dsb.)
Delnjoserbšćina
kraje Němska
zwjazkowy kraj Braniborska
region Delnja Łužica
rěčnicy 14 000
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija Indoeuropske rěče
Słowjanske rěče
Zapadosłowjanske rěče
Serbskej rěči
Delnjoserbšćina
družina pisma łaćonski alfabet
oficielny status
hamtska rěč Delnja Łužica (Braniborska/Němska)
rěčne kody
ISO 639-2:

dsb

ISO 639-3 (SIL):

dsb

Wikipedija
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Delnjoserbšćina (dsb. dolnoserbšćina, něm. Niedersorbisch, pól. dolnołużycki, čěs. dolní lužická srbština) je zapadosłowjanska rěč, kotraž rěči so w Delnjej Łužicy, we wokolinje města Choćebuza.

Dwurěčna němsko-delnjoserbska tafla w Choćebuzu.

Fonetika[wobdźěłać]

Delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće, z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow.

Wokale:[wobdźěłać]

  • *ę > ě (pod akcentom, přir.: měso, rěd, pěś) resp. 'e (zwonka akcenta, přir. śele)
  • 'e > 'a (wjas, njamaš)
  • *tṛt > t'art (kjarcma, gjarnc)
  • o (po labialach a welarach, kotrež njesteji před labialemi resp. welarami, zwjetša pod akcentom, druhdy tež zwonka akcenta) > ó (w dialektach wšelako wurjekowane jako e, y abo ó, přir. *gora > góra [gera, gyra, góra].

Konsonanty[wobdźěłać]

  • *ť, *ď > ś, ź (śerpjeś, źěd)
  • zdźeržane *''g'' (přir. góra, glědaś, guska)
  • zdźeržane palatalne ŕ (zdźěla tež we wuzwuku, přir. buŕ, ceptaŕ)
  • stwjerdnjenje *''š'', *''ž'' (přir. šyroki, žyto)
  • přechod č > c (mazurěrowanje, přir. cas, cesto, cytaś)
  • *kŕ, *pŕ, *tŕ > kś, pś, tś (kśikaś se, pśěza, tśi)
  • *kr, *pr, *tr > kš, pš, tš (kšej, pšawy, tšawa)
  • zjednorjenje skupiny *str > (sotša, wótšy)
  • zdźerženje skupiny *stŕ jako stś (stśělaś, stśigaś)


Delnjoserbski alfabet[wobdźěłać]

Delnjoserbski alfabet
a b c č ć d e ě f g h ch i j k ł l m n ń o p r ŕ s š ś t u w y z ž ź
A B C Č - D E - F G H Ch I J K Ł L M N - O P R - S Š Ś T U W Y Z Ž Ź

Rěčne pomniki[wobdźěłać]

Najstarši wobšěrny rěčny pomnik delnjoserbšćiny je rukopisny přełožk Mikławša Jakubicy z lěta 1548. Prěnja ćišćana delnjoserbska kniha běchu delnjoserbske spěwarske a katechizm wot Albina Mollera z lěta 1574. Dalšej wažnej rěčnej pomnikaj staj "Enchirideon Vandalicum" Handrija Tary (1610) a rukopisna gramatika Jana Chojnana (1650).

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

Wikisłownik

Słowniki[wobdźěłać]

Druhe wotkazy[wobdźěłać]

Žórła[wobdźěłać]

Muka, E., Historische Laut- und Formenlehre, Lipsk, 1891. Serbski věčny atlas, zwjazki 1-15.



Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije