Lešon kenaan
Lešon kenaan (hebrejsce lešon kenaan (לשון כנען), kenaanit (כנענית), čechit jehudit (צ'כית יהודית), t. r. "židowska čěšćina", čěsce lešon kenaan) mjenujemy rěč, kotruž wužiwachu židowscy wobydlerjo srjedźowěkowskeje Čěskeje, Morawy a móžno tež Łužicy a dźensnišeje Pólskeje. W hebrejšćinje ma jich rěč wjace mjenow, najbóle korektny zda so być terminus "židowska čěšćina". Jiřina Šedinová z praskeje Karloweje uniwersity, znajerka kultury a pismowstwa čěskich Židow, měni, zo terminus lešon kenaan woznamjenja prosće (srjedźowěkowsku) čěšćinu.
Druhdy pojawja so informacije, zo lešon kenaan bě wosebita rěč (na přikład w jendźelsce pisanej Wikipediji), ale z jeničkim woprawdźitym žórłom za spóznawanje rěče, kotruž čěscy Židźa w srjedźowěku nałožowachu, su glosy w nabožnych tekstach (hlej na př. spis Or zarua Jicchaka ben Moše abo Arugat ha-bosem Avrahama ben Azriel). Tute glosy su napisane z hebrejskim alfabetom, ale jich rěč njeje rozdźělna wot tehdyšeje čěšćiny. Dźe wo wjace tysac glosow, t. r. dosć bohaty material, zo bychmy prajić móhli, zo lešon kenaan wosebita rěč njebě.
Zda so, zo w tutym nastupanju situacija w Čěskej bě jara rozdźělna wot situacije w srjedźdowěkowskej Okcitanskej, hdźež wosebita židowska rěč bjez dwěla eksistowaše, mjenujcy šuaditšćina. Na zakładźe židowskich glosow z Čěskeje hodźi so potajkim prajić, zo situacija w tutym kraju bě podobna skerje situaciji we Španiskej abo w Němskej, hdźež rěč židowskich wobydlerjow hišće njebě jara rozdźělna wot rěče jich křesćanskich susodow. Rěč, kotruž w srjedźowěku nałožowachu Židźa w kraju Rheinland, tež njebě tak rozdźělna wot tehdyšeje němčiny kaž dźensniša jidišćina wot načasneje němčiny (to hodźi so prajić tež wo španišćinje a „židowskej španišćinje“ mjenowanej ladino, djudezmo abo lengua djudeo-espanyola).
Štož nastupa mjeno kraja Kenaan (כנען), w srjedźowěku wono woznamjenješe nic jenož Čěsku, ale wšón teritorij, hdźež tehdom zapadni Słowjenjo sydlichu, mjenujcy dźensnišu Pólsku, Łužicu a kraje ležace na zapad wot Łužicy hač k Łobju. Dźensa ćežko móžemy prajić, hač lešon kenaan wužiwaše so jenož w Čěskej, abo tež druhdźe na tutym teritoriju. Někotre krótke teksty wšak zdaźa so dopokazować, zo eksistowaše snano tež "židowska pólšćina", tež lešon kenaan mjenowana. To pječa dopokazuja pólske pjenjezy z napismami w hebrejskim alfabeće (ale w pólskej rěči):
| "lešon kenaan" | משקא קרל פלסק |
| transkripcija | mšk’ krl plsk |
| přełožk | Mieszko król Polski |
Paula Wexlerowa teorija, zo zakład dźensnišeje jidišćiny bě słowjanski lešon kenaan, kotryž bu hakle pozdźišo zgermanizowany,[1] je jenož teorija, kotruž glosy z Čěskeje njedopokazuja. Cyle plawsibelny zda so być Maxa Weinreichowy pohlad[2]: Weinreich, awtor wobšěrneje knihi stawiznow jidišćiny, je přeswědčeny, zo jidišćina bě so jako germanska rěč z jidn-tajč wuwiła a hakle pozdźišo słowjanske wliwy nasrěba.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Paul Wexler, (2002). Two-tiered relexification in Yiddish: The Jews, Sorbs, Khazars and the Kiev-Polessian dialects. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-017258-5.
- ↑ Max Weinreich (1956). "Yiddish, Knaanic, Slavic: The basic relationships". For Roman Jakobson: Essays on the occasion of his sixtieth birthday, 11 October 1956. The Hague: Mouton. pp. 622-632.
| wuchodosłowjanske rěče: | Běłorušćina - Rušćina - Rusinšćina - Rutenšćina† - Stara wuchodosłowjanšćina† - Stara Nowgorodska narěč† - Ukrainšćina - Zapadopolešćina |
| zapadosłowjanske rěče: | Čěšćina - Delnjoserbšćina - Hornjoserbšćina - Lešon kenaan† - Lachšćina - Pólšćina - Połobšćina† - Pomoršćina (Kašubšćina, Słowinšćina†) - Słowakšćina - Šlešćina |
| južnosłowjanske rěče: | Bołharšćina (Banatska Bołharšćina) - Bosnišćina - Chorwatšćina (Hradšćina, Molišćina) - Čornohoršćina - Makedonšćina - Serbišćina - Słowjenšćina (Prekmuršćina, Rezijanšćina) - Stara Cyrkwinosłowjanšćina† |
| konstruowane słowjanske rěče: | Glagolica - Lydnevi - Mezislovanska - Proslava - Ruslavsk - Slovianski - Slovio |
| fiktiwne słowjanske rěče: | Mrezisk - Seversk - Sevorian - Skuodian - Slavisk - Slavëni - Vozgian - Wenedyk |
| druhi: | Prasłowjanšćina† |
| † mortwe |
