Serbja
Serbja (Tež Serbjo[1], delnjoserbsce Serby, łaćonsce Surbi, Surabi resp. Sorabi, němsce Sorben (Wenden)) su zapadno-słowjanski lud, kotryž je w Němskej žiwy. Tradicionelna domizna Serbow stej Delnja a Hornja Łužicy w zwjazkowymaj krajomaj Braniborska a Sakska, tak mjenowany serbski sydlenski rum.
Wobsah |
Rěče a sydlenski rum [wobdźěłać]
Eksistujetej dwě spisownej rěči: hornjoserbšćina a delnjoserbšćina. Nimo toho wužiwaja so někotre narěče, kaž na přikład slepjanska. Hornjoserbšćina steji Čěšćinje a Słowakšćinje blisko, akutnje wohrožena delnjoserbšćina skerje Pólšćinje. Dźensa je ličba rěčnikow mjez 20.000 a 30.000, ličba Serbow wokoło 60.000. W Hornjej Łužicy bydli 40.000 Serbow, wosebje mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami. Tamne su w Delnjej Łužicy žiwe, a to mjez Grodkom, Choćebuzom a Błótami.
Žro hornjoserbskeje kónčiny, hdźež je Serbšćina wšědna rěč w zjawnosći, su wosebje katolske gmejny Chrósćicy, Pančicy-Kukow, Njebjelčicy, Ralbicy-Róžant a Worklecy kaž tež dźěle přimjeznych gmejnow Bóšicy, Njeswačidło, Hodźij a města Kulow. Dalši centrum je Radwor. W Delnjej Łužicy tajki stabilny rěčny teritorij wjace nimamy. Wjetšina rěčnikow Delnjoserbšćiny pak namakamy w gmejnach mjez Choćebuzom a Błótami, na přikład Borkowy, Běła Góra-Bělin, Hochoza abo Janšojce.
Hišće we wosomdźesatych lětach 19. lětstotka słušachu wulke kónčiny južnje a wuchodnje Budyšina (hač do Korzyma, Lubija a Mužakowa), kaž tež južnje a sewjernje Choćebuza k serbskorěčnemu teritorijej. Tež wuchodnje Łužiskeje Nysy, w dźensnišej Pólskej běchu hač do 20. lětstotka Serbja žiwe. Stawizniski centrum jich kultury bě Žarow (dźensa Żary). Serbska ludnosć w tym regionje bu pak po druhej swětowej wójnje kaž Němcy wućěrjena. Zbytk bu polonizowany.
Serbska diaspora [wobdźěłać]
Warianta hornjoserbšćiny bu hač do 20. lětstotka tež w małym sydlišću Serbin w Texasu rěčana, kotrež bě w 1850tych wot serbskich wupućowarjow załožene był. Dźensa maš w tamnišej šuli domizniski muzej, kotryž wo stawiznach Serbow w Zjednoćenych statach informuje. K ludličenju 2000 poda nimo toho w Pennsylvaniskej 157 wosobow „Lusatian“ („Łužisce“) jako maćeršćinu.
Dalše serbske sydlišća běchu w wšelakorych kónčinach Awstralije. Wot 1848 hač do 1860 wupućowaše cirka 2000 Serbow do kontinenta.
Nabožina [wobdźěłać]
Wjetšina dźensnišich rěčnikow hornjoserbšćiny je katolskeje konfesije. Prěnjotnje bě wjetša ličba Serbow hišće w 19. lětstotku ewangelsce (86,9 % w lěće 1900)[2], jenož Serbja w Kamjenskim wokrjesu běchu přewažnje Katolikojo (88,4 %). W Delnjej Łužicy pak přińdźe podźěl protestantow w tym času na wjace hač 99 %. Dla spěšnišeho zhubjenja rěči a identity pola ewangelskich Serbow (w Hornjej a Delnjej Łužicy) je tajki poměr dźensa nawopak.
Narodne symbole [wobdźěłać]
Serbska chorhoj bu w lěće 1842 najprjedy přispomnjena. Po pansłowjanskim kongresu w lěće 1848 w Praze (Čěska) wona dósta jeje dźensniše barby. Serbska hymna je "Rjana Łužica".
Serbska Ludowa Strona [wobdźěłać]
Wot lěta 2005 eksistuje Serbska Ludowa Strona.
Žórło [wobdźěłać]
- ↑ Faska: Pućnik po hornjoserbšćinje, ISBN 3-7420-1103-0, strona 153
- ↑ Po ludličenju 1900, hlej Ernst Tschernik: Die Entwicklung der Sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag Berlin, 1954, s. 34
