Mnišonc (hora)
| Mnišonc Mönchswalder Berg | |||
|---|---|---|---|
 | |||
| wysokosć | 448 m | ||
| kraj | Sakska, Němska | ||
| masiw | Łužiske hory | ||
| kamjenizna | granodiorit, dolerit | ||
| |||
Mnišonc (tež Mnišonska hora; němsce Mönchswalder Berg) je 448 metrow[1] wysoka hora we Łužiskich horach. Wón namaka so w Budyskim wokrjesu w Sakskej, přibližnje tři kilometry sewjernje wot Wjelećina. Na wjeršku Mnišonca steji hórska chata z wuhladowej wěžu a wusyłanski sćežor firmy Deutsche Telekom.
Mjeno
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Najstarše znate pomjenowanje hory běše Wetzkischer Wald abo tež Wilthener Berg (Wjelećanska hora). W lěće 1558 załožichu klóšter a pozdźišo tež wjes Mnišonc (Mönchswalde) a hórka poča so po njej mjenować Mnišonc, resp. Mönchswalder Berg. Němske mjeno wobsteji ze słowow Mönch (mnich), Wald (lěs) a Berg (hora), serbske mjeno wotwodźuje so potom tež wot słowa mnich.[2]
Přirodne poměry
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Južny a zapadny dźěl hory a tež wjeršk leži na teritoriju města Wjelećina, sewjerne skłoniny přisłušeja gmejnje Hornja Hórka (wjesne dźěle Hornja Hórka, Mnišonc a Debsecy) a wuchodny Budestečanskej gmejnje (wjesny dźěl Zahor) a městu Šěrachow-Korzym (měšćanski dźěl Bójswecy). Mnišonc přisłuša němskemu dźělej Łužiskich horow a jich mesogeochorje Sewjerne hornjołužiske hory.[3] Na zapadźe na Mnišonc nawjazuje Adlerberg (434 m) a na wuchodźe Słónčna hora (384 m). Geologisku podłohu twori dwubłyšćinkaty granodiorit a žiłka dolerita.[4] Najrozšěrjeniši pódowy typ je bruna póda a dale tež wustupuje pseudoglej a glej hač koluvisol.[5] Na sewjerozapadnej skłoninje žórli Mnišonska rěčka, pola južne skłoniny běži Butřanka a pola wuchodnej Sprjewja. Cyła hórka słuša k přitočnišću Łobja a Sewjerneho morja. Přewažny dźěl hory je zalěsnjeny lisćowym hač měšanym lěsom. Mnišonc leži w krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory.
Wuhladna wěža a hórska bawda
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]W lěće 1884 załoži so Budyske hórske towarstwo w Sprjewinym dole (Bautzener Gebirgsverein im Spreetal), kotrež započa wuhladnicu a hórsku bawdu twarić. Zakładny kamjeń twara połožichu 1. meje 1884 a swjatočnje 23. septembra 1885 wotewrěchu. Wuhladna wěža je 23 metrow wysoka a 104 schodow na nju wjedźe. W 80. lětach 20. lětstotka dyrbješe so rozpadana wuhladna wěža zawrěć, w lěće 1995 pak přeńdźe cyłkowne saněrowanje a so znowa wotewrě. Hórska bawda je w šwicarskim stilu natwarjena.[6]
Rozhlad
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Najlěpši rozhlad ma wopytowar wot wuhladoweje wěže. Wot tam su Łysa, Jedlová, Motydłowska wyšina, Wulki Pichow a Sokolnik kaž tež Hamorska milinarnja widźeć. Při dobrym wjedrje móžeš w dalinje tež Kyrkonoše z wjerškom Sněžki, Jizerske horiny, Jěšćed a někotre wjerški Sakskeje Šwicy spóznać.
Galerija
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pohladnica z lětom 1932 
Wuhledowa wěža a hórska bawda na pohladnicy z lětom 1912 
Pohlad z Běłobóha
Žórła
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- ↑ Digitale Topographische Karte Sachsen 1 : 10 000 (němsce) Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen. Wotwołane dnja 30. awgusta 2025.
- ↑ Theodor Schütze: Um Bautzen und Schirgiswalde (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 12). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1967.
- ↑ FDZ Naturräume in Sachsen (němsce) IÖR-Forschungsdatenzentrum. Wotwołane dnja 23. awgusta 2025.
- ↑ Geologische Karte Sachsen 1 : 50 000 (němsce) Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen. Wotwołane dnja 22. awgusta 2025.
- ↑ Bodenkarte Sachsen 1 : 50 000 (němsce) Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen. Wotwołane dnja 22. awgusta 2025.
- ↑ Der Aussichtsturm auf dem Mönchswalder Berg (němsce) Wotwołane dnja 23. awgusta 2025.
Literatura
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- Theodor Schütze: Um Bautzen und Schirgiswalde (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 12). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1967.
Wotkazaj
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sewjerozapadny wuběžk: Klóšterska hora (Pinč) (394) | Trjechowska hora (401) | Knježnina hora (373) | Butrowa hora (388)
Sewjerny rjećaz: Spitzberg (385) | Honak (445) | Wulki Pichow (498) | Ćeleńc (366) | Čertowa klětka (467) | Mnišonc (448) | Lubin (432) | Lubjenc (384) | Žmórc (410) | Hromadnik (511) | Čornobóh (557) | Rubježny hród (541)
Druhi rjećaz: Sokolnik (586) | Darinska hora (491) | Motydłowska wyšina (504) | Chołmy (487) | Běłobóh (497) | Pastwina hora (421)
Třeći rjećaz: Schlechteberg (485) | Kotmar (582) | Beckenberg (408) | Großer Stein (471) | Weißer Stein | Oberoderwitzer Spitzberg (510) | Hutberg (405) | Sonnenhübel (469) | Großer Berg (439) | Schönbrunner Berg (429) | Schanzberg (408)
Štwórty rjećaz: Ungerberg (538) | Tanečnice (599) | Hraniční vrch (522) | Vlčí hora (591) | Frenzelsberg (474)