Slepo

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać

Koordinaty: 51°32′0″N 14°32′0″E / <span class="geo-dec geo" title="Karty, njebjeske wobrazy a druhe dataje za 51.53333 Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *">51.53333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *Předłoha:Infokašćik město/wothladanje/ISO

Slepo
swójske mjeno Slěpe
Slepo (Němska)
DMS
Red pog.svg
Symbole
wopon
Wopon
Zakładne daty
stat Němska Němska
zwjazkowy kraj Sakska
wokrjes Zhorjelc
wysokosć 129 mPředłoha:Infokašćik město/wothladanje/ličba
přestrjeń 41,87 km²
wobydlerstwo 2.655 (31. dec 2013)
hustosć zasydlenja 63 wob. na km²
póstowe čisło 02959
předwólba 035773
awtowa značka GR
Gmejnski kluč 14626490
Zarjadnistwo
rozčłonkowanje Rowno, Mułkecy,
Dźěwin, Brězowka,
Trjebin, Miłoraz
adresa Měrowa 83
02959 Slepo
stronka w syći schleife-slepo.de
Politika
wjesnjanosta Rainhard Bork
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Slepo (delnjoserbsce Slěpe[1]; němsce Schleife) je wuchodnosakska wjes a sydło gmejny ze samsnym mjenom a Zarjadniskeho zjednoćenstwa Slepo we wokrjesu Zhorjelc. Wot srjedź 1990tych lět słušatej wjesce Rowno a Mułkecy ke gmejnje. Slepo je jako wosada w serbskim sydlenskim teritoriju srjedźišćo Slepjanskeho regiona, w kotrymž Slepjanski dialekt serbskeje rěče a Slepjanska drasta stej doma. W Slepjanskim dialekće ma tute sydlišćo njeoficielne mjeno Slěpe.

Geografija a wobchad[wobdźěłać]

Gmejna Slepo leži w sewjernym dźělu wokrjesa, blisko hranicy z Braniborskej. Leži 10 km na sewjerozapad wot Běłeje Wody a 13 km na wuchod wot měšćanskeho wobwoda Grodka. Z gmejnu mjezuja gmejny Dźěwin na wuchod, Trjebin na juh, Sprjewiny Doł na zapad a město Grodk ze swojimaj městnymaj dźělomaj Syjk a Lěsk na sewjer. Gmejna je z dwórnišćom k železniskej čarje Berlin–Zhorjelc přiwjazana. Zwjazkowa dróha 156 přeběži na sewjer wot gmejny, planowana zwjazkowa dróha 160 by při realizaciji sewjerneje trasy přez teritorij gmejny přeběžała.

Slepo leži w lěsatych kónčinach[2] na sewjernej kromje Mužakowskeje hole. Na teritoriju gmejny leži dźěl Brězowskeho jězora a Přirodoškitneho pasma „Altes Schleifer Teichgelände“. Charakeristiska za Slepjanski region je nimo toho Struga, kotraž přez wšě tři dźěle gmejny běži.

Stawizny[wobdźěłać]

Stawizny sydlišća[wobdźěłać]

Slepo bu 21. januara 1272 prěni raz jako Slepe we wopismje naspomnjene. W tutym času bě sydlerski proces, kotryž w Slepjanskim regionje najskerje w 12. abo zažnym lětstotku přez Serbow z Delnjeje Łužicy započa, w połnym běhu. Najebać bliskosće k staremu sydlenskemu teritorijej knjejstwa Mužakow běchu wsy w krjanoknjejskim wobsydstwje. Wokoło srjedź 14. lětstotka bě Slepo sydło zemjanskeje swójby von Köckritz, kotraž prěnjotnje z Bohotskeje pochadźeše a dalše ležownosće w Delnjej Łužicy měješe. Slědy swójby pozhubjeja so w Slěpom wokoło lěta 1430; wokoło srjedź lětstotka su knjejstwo Mužakow a dalše wsy wosady Mužakowske pertinency. Zo by so dołh Mužakowskeho knjejstwa tłóčił, buchu běžne dawki ze Slepoho a Rownoho wot Wenzela von Biberstein w lěće 1464 za 200 kopow krošow Klóštrej Marijinej Hwězdźe předate. W žehlacej so zwadźe mjez Bibersteinec a krajneho knjeza, kral Ferdinand I., přehna Sigmud von Biberstein 1541 katolskeho fararja ze Slepoho, zo by jeho přez protestantiskeho prědarja wuměnił.

W Třicećilětnej wójnje wuskotkowaše so połoha wsy na Delnjej krajnej dróze (tež Delnja wojerska dróha mjenowana), kotraž wjedźe wot Lipska přez Grodk, Mužakow a Žarow do Waršawy, žałostnje. Mjez 1630 a 1647 zapustny 21 z 40 žiwnosćow přez přećah wójskow a jich sćěwki . Wokoło kónca wójny dóńdźe knjejstwo Mužakow přez žeńtwu ke Callenbergowym hrabjam. Curt Reinicke II. von Callenberg wadźeše so mjez 1678 a 1690 z burami Slepjanskeje wosady wo njepřinjesene robotne słužby. Po tym zo běchu na spočatku jenož Slepjanscy burojo, dóńdźe wot 1686 tež k zwadźe z burami z Mułkec, Miłoraza a Rowna. Kruće rozsudźeny, burske spjećowanje łamać, zwužitkowa swoje knjejske móžnosće. Po tym ćeknychu wjacori burojo do susodneho knjejstwa Wojerecy abo do delnjołužiskeho Lěska. Wot jeho syna, hrabje Aleksandra z Callenberga, dósta Slepo w lěće 1730 šulu.

W Napoleonskich wójnach pochodowachu wójska wobeju stronow přez Slepo. Sakska, wojujo na francoskej stronje, dyrbješe tohodla 1815 mj. dr. wuchodny dźěl Hornjeje Łužicy wotstupić. Slepo dóńdźe přez to do nowotworjeneho wokrjesa Rózbork, prowinca Šleska. Regulowanske procesy komdźachu wotstronjenje feudalizma w Slepom přez 30 lět hač do 1858. Wudwór Slepo bě 1873 dźewjaty a posledni z dwaceći knjejskich wudworow, kotrež buchu wot stawoweho knjejstwa Mužakow špatnych wunoškow dla rozpušćene.

Pomnik Eben-Ezer

W nocy wot 2. do 3. junija 1889 steješe žiwnosć w płomjenjach. Mócny wuchodny wětřik na woheń přeskočić, tak zo po krótkim času 31 twarjenjow so paleše. Přez woheń zniči so 11 statokow na woběmaj bokomaj wjesneje dróhi. Na tutón wulkiwoheń dopomina tafla z napismom Eben-Ezer[3], kotraž bu w nowotwarje bydlenskeho domu poslednjeho potrjecheneho statoka zasadźena.

Železniska čara Berlin–Zhorjelc Berlinskeho-Zhorjelskeho železniskeho towarstwa bu 1867 na juh wote wsy přez ležownosć Slepo wjedźena. Železniska stacija bu hišće do wróćicy lětstotka wo póstowu agenturu, čakarnju za pasažerow, bydlenske twarjenja za železniskich zastojnikow a staciju za tworowy wobchad. Mjez Grodkom a Slepom dóńdźe 7. awgusta 1905 přez čłowjeske zmylki k zražce dweju ćahow, při kotrejž 13 ludźi zemrě.

Gmejna naby 1914 wot Mužakowskeho stawoweho knjeza Traugott Herrman Graf von Arnim-Muskau přestrjenje wot Strugi hač k železniskej liniji a 1920 wot jeho syna a potomnika, Adolfa hrabje von Arnim-Muskau, dalšich 150 jutrow lěsa za železniskej liniju. Tute přestrjenje buchu do parcelow rozdźělene a na zajimcow předate. Přez to nastate sydlišćo kaž tež ludnostny prud ze zhubjenych wuchodnych teritorijow wuskutkowachu enormny přiběranje ludnosće. Přez Slepo, hižo před wubuchom Prěnjeje swětoweje wójny elektrifikowane, bu 1926 100-kV-milinowód wot milinarnje Dubrawa do Żaganja stajeny. Tutón milinowód bu 1946 jako reparaciski wukon za Sowjetski zwjazk wottwarjeny.

Wjesne mjeno[wobdźěłać]

Mjeno je so drje wot słowjanskejo „slip“ kaž ‚bórbotanje‘ wotwodźiło, štož móhło wot bórbotacy šum při stupanju na łuhowu pódu pochadźeć. Poh Meškanku[4] „nasta [Schleife – Slepo] na městnje, z kotrehož woda wustupowaše, hdyž něchtó dźěše na nim, k starosłowjanskemu slěpati‚ žórlić so‘“.

Slepjanska wosada[wobdźěłać]

Widźomne znamjo Slepjanskeho regiona – pózdnjogotiska cyrkej z jeje wěžowej špicy, kotraž překrótko skutkuje

Mnohota nabožneje ludnosće je ewangelska. K wosadźe słuša sydom wsow zarjadniskeho zjednoćenstwa (Dźěwin, Brězowka, Mułkecy, Miłoraz, Rowno, Slepo, Trjebin) a braniborski Lěsk. Hač do spočatka 1920tych lět buštej Nowe Město/Sprjewja a Miłoraski městny dźěl Ruhlmühle k wosadźe Sprjejcy přefarowanej. Samsne bě so hižo prjedy z Drětwju stało.

Kubłanje[wobdźěłać]

W Rownjanskej Witaj-pěstowarni a w zakładnej a srjedźnej šuli „Dr. Marja Grólmusec“ podawa so tež serbšćina přidatnje k normalnemu wučbnemu planej.

W twarjenskim kompleksu zarjadniskej šule bu w lěće 1992 prěnja ciwilnosłužbowa šula nowych zwjazkowych krajow zaměstnjene. W jeničkej ciwilnosłužbowej šuli Sakskeje absolwuja ciwilnu słužbu wukonjacy jedno- hač do dwutydźenske kursy za politiske kubłanje.

Wosobiny[wobdźěłać]

W Slepom naby Jakub Lorenc (1874–1939) piłu, kotrejež dochody jemu dowolichu, jako swobodnje skutkowacy literat pod pseudonymom Zalěski dźěłać. Płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójneho časa. Jeho wnuk Kito Lorenc je so w lěće 1938 w Slepom narodźił. Je najwuznamniši serbski lyrikar přitomnosće.

W Rownom bě spisowaćel a połbur Hanzo Njepila (1766–1856) cyły čas swojeho žiwjenja žiwy. Přez jeho twórby dóstawamy dohlad do burskeho žiwjenja jeho časa.

Zajimawostki[wobdźěłać]

Sewjernowuchodny dojězd k přirodoškitnemu pasmu Stara Slepjanska hatna krajina

Literatura[wobdźěłać]

  • Rychtaŕ, H. (wud.), Slěpjańska cytanka. Teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem serbskem dialekće a w němskej rěcy. Budyšyn: LND, 1995.
  • Lange, A., Krawc, E., Historiske wuměnjenja za wuwiće Slepjanskeje ludoweje kultury. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
  • Merkel, W., Lange, A., Balke, L., K materielnej ludowej kulturje Slepjanskich Serbow. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
  • Pietsch, K., Musiat, S., Wašnja a nałožki Slepjanskich Serbow. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.

Žórła[wobdźěłać]

  1. W internetowym słowniku: Schleife
  2. Statistiska krajnowy zarjad Swobodneho stata Sakska podawa z 4187 ha gmejnskeje přestrjenje 2324 ha jako lěsnu přestrjeń, hlej Gmejnska statistika za Slepo.
  3. Po přikładźe bibliskeho sydlišća Eben-Ezer, 1. Samuel 7, 12 (‚kamjeń (Božeje) pomocy‘, t. r. „dotud je Bóh nam pomhał“)
  4. Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz. 2. nakład. Domowina-Verlag, Bautzen 1979 (bearbeitet von Ernst Eichler).

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

 Commons: Slepo – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije