Wenedyk
| awtor | Jan van Steenbergen | |
| lěto | 2002 | |
| znamjenja a klasifikacija | ||
|---|---|---|
| klasifikacija | Indoeuropske rěče | |
| družina pisma | łaćonski alfabet | |
Wenedyk je planowa słowjansko-romaniska rěč.
Alfabet a wurjekowanje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wenedyk wužiwa samsne pismiki kaž pólšćina:
- A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż
Nimo toho pisaja so sydom zwukow z dwěmaj pismikomaj:
- Ch Cz Dz Dź Dż Rz Sz
Wenedyk so runje tak kaž pólšćina wurjekuje. Přizwukowanje zwjetša je na druhu poslednju złóžku. Prepozicija a pronomen bu jako jedne słowo wobjednawałej, tak jeli pronomen ma jenož jednu złóžku, prepozicija so přizwukuje.
Gramatika
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wenedyk nima ródniki, słowa jako němske "ein" a "der", "die", "das". To je wažny rozdźěl k druhim romaniskim rěčam a tež k planowym rěčam kaž na př. Esperanto a Ido. Přičina je zo pólšćina a wjetšina tamnych słowjanskich rěčow tajke słowa nimaja, a runje we wulgarnej łaćonšćinje wone hišće njeběchu.
Słowa we Wenedyku móžeja wjacore formy měć. Jendźelske słowa maja jenož mało formow (cat, cat's, cats; work, working, works, worked), ale we Wenedyku eksistuje wjele formow, hdźež by jendźelšćina druhe słowa wužiwała, kaž prepozicije abo modalne werby. W padźe nomenow, pronomenow a adjektiwow mjenuja so tute formy "pady". Wenedyk ma tři pady:
- direktny pad: wužiwany za subjekt ale tež direktny objekt sady. W sadźe: Miej poterz leże libier "Mój nan čita knihu", Miej poterz "mój nan" a libier "knihu" stej w direktnym padźe.
- genitiw: wužiwany, hdźež jendźelšćina wužiwa 's abo of, na př.: siedź potrze "stólc nana", rzejna Anglie "kralowna Jendźelskeje".
- datiw: wužiwany, hdźež jendźelšćina wužiwa (abo móže wužiwać) to, na př.: Da mi ił libier "Daj mi knihu", Da mi łu "Daj mi jo".
Wenedyk tež ma wokatiw (wužiwany zo něchtó wołał). Často ma samsnu formu jako direktny pad, ale nic přeco: O potrze! "nano!"
Eksistuja tři genusy a štyri deklinacije (z rozdźělnym wašnjom tworjenja formow). Wone su jara podobne jako deklinacije we łaćonšćinje:
- prěnja deklinacija wobsahuje wšě słowa na -a, najmjeńše tych su feminine;
- druha deklinacija wobsahuje zwjetša maskuline a srjedźne słowa kotrež na konsonanće kónča. To je měšenina druheje a štwórteje deklinacije we łaćonšćinje;
- třeća deklinacije wobsahuje zwjetša feminine słowa kotrež na mjechkim konsonanće kónča;
- štwórta deklinacija wobsahuje słowa na -ej, štož pjatej deklinaciji łaćonšćiny wotpowěduje.
Pronomeny
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Tu slěduje tabela pronomenow (słowa jako ja, ty, my, wone, atd.) we Wenedyku:
| singular (jedyn) | plural (wjace hač jedyn) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| prěnja | druha | třeća | prěnja | druha | třeća | |||||
| muž | žona | wěc | muž | žona | wěc | |||||
| jendźelsce | I me mine to me |
thou (old), you (modern) thee, you thine, yours to thee, to you |
he him his to him |
she her hers to her |
it it its to it |
we us ours to us |
you you yours to you |
they them theirs to them | ||
| Wenedyk | jo mie miej mi |
ty cie ciej ci |
ił łu łu li |
ła łą lej lej |
łu łu łu li |
nu nosz nosz nów |
wu wosz wosz wów |
li łosz łór lew |
le łasz łar lew |
le le łór lew |
| Serbsce | ja mnje, mje mnje, mje mni, mi |
ty tebje, će tebje, će tebi, ći |
wón njón, jón njeho, jeho njemu, jemu |
wona nju, ju njeje, jeje njej, jej |
wono njo, jo njeho, jeho njemu, jemu |
my nas nas nam |
wy was was wam |
woni nich, jich nich, jich nim, jim |
wone nje, je nich, jich nim, jim | |
Werby
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Werby tež maja wjele formow. Kóždy pronomen ma swójsku formu:
- jemu – (ja) lubuju
- jemasz – (ty) lubuješ
- jema – (wón/wona) lubuje
- jemamy – (my) lubujemy
- jemacie – (wy) lubujeće
- jemą – (wone/woni) lubuja
Najmjeńše tempusy maja specialne formy:
- jemar – lubować
- jemu – (ja) lubuju
- jemawa – (ja) lubowach
- jemie – (ja) sy lubował(a)
- joru jemar – (ja) budu lubować
- jemaru – (ja) budu lubować
- jemarsi – (ja) bych lubował(a)
- jem – lubuj!
- jemęć – lubowacy
- jematy – lubowany
Lisćina słowow
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Słowowa lisćina Wenedyka, publikowana w interneće, ma wjace hač 4000 słowow. Tuta tabela 30 słowow pokaza kak Wenedyk wupada přirunajo z druhimi Romaniskimi rěčemi:
| serbsce | łaćonsce | portugalsce | španisce | francosce | italsce | retoromanisce | rumunsce | Brithenig | Wenedyk |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ruka | brachium | braço | brazo | bras | braccio | bratsch | braţ | breich | brocz |
| čorny | nĭger | negro | negro | noir | nero | nair | negru | nîr | niegry |
| město | cīvĭtas | cidade | ciudad | cité | città | citad | oraş | ciwdad | czytać |
| smjerć | mŏrs | morte | muerte | mort | morte | mort | moarte | morth | mroć |
| pos | canis | cão | perro | chien | cane | chaun | câine | can | kań |
| wucho | auris | orelha | oreja | oreille | orecchio | ureglia | ureche | origl | urzykła |
| jejko | ovum | ovo | huevo | œuf | uovo | ov | ou | ew | ów |
| woko | ŏcŭlus | olho | ojo | œil | occhio | egl | ochi | ogl | okieł |
| nan | pater | pai | padre | père | padre | bab | tată | padr | poterz |
| wohoń | ignis, fŏcus | fogo | fuego | feu | fuoco | fieu | foc | ffog | fok |
| ryba | pĭscis | peixe | pez, pescado | poisson | pesce | pesch | peşte | pisc | pieszcz |
| noha | pĕs | pé | pie | pied | piede | pe | picior | pedd | piedź |
| přećel | amīcus | amigo | amigo | ami | amico | ami | prieten, amic | efig | omik |
| zeleny | vĭrĭdis | verde | verde | vert | verde | verd | verde | gwirdd | wierdzi |
| kóń | ĕquus, cabăllus | cavalo | caballo | cheval | cavallo | chaval | cal | cafall | kawał |
| ja | ĕgo | eu | yo | je | io | jau | eu | eo | jo |
| kupa | īnsŭla | ilha | isla | île | isola | insla | insulă | ysl | izła |
| rěč, jazyk | lĭngua | língua | lengua | langue | lingua | linguatg, lieunga | limbă | llinghedig, llingw | lęgwa |
| žiwjenje | vīta | vida | vida | vie | vita | vita | viaţă | gwid | wita |
| mloko | lac | leite | leche | lait | latte | latg | lapte | llaeth | łoc |
| mjeno | nōmen | nome | nombre | nom | nome | num | nume | nôn | numię |
| nóc | nŏx | noite | noche | nuit | notte | notg | noapte | noeth | noc |
| stary | vĕtus | velho | viejo | vieux | vecchio | vegl | vechi | gwegl | wiekły |
| šula | schŏla | escola | escuela | école | scuola | scola | şcoală | yscol | szkoła |
| njebo | caelum | céu | cielo | ciel | cielo | tschiel | cer | cel | czał |
| hwězda | stēlla | estrela | estrella | étoile | stella | staila | stea | ystuil | ścioła |
| zub | dĕns | dente | diente | dent | dente | dent | dinte | dent | dzięć |
| hłós | vōx | voz | voz | voix | voce | vusch | voce | gwg | wucz |
| woda | aqua | água | agua | eau | acqua | aua | apă | ag | jekwa |
| wětr | vĕntus | vento | viento | vent | vento | vent | vînt | gwent | więt |
Přikład (Wótče naš)
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Potrze nostry, kwały jesz en czałór, sąciewkaty si twej numię.
Owień twej rzeń.
Foca si twa włątać, komód en czału szyk i sur cierze.
Da nów odzej nostry pań kocidzany.
I dziemieć nów nostrze dziewta, komód i nu dziemiećmy swór dziewtorzór.
I nie endycz nosz en ciętaceń, uta liwra nosz dzie mału.
Nąk twie są rzeń i pociestać i głurza, o siąprz. Amen.
Žórła
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- Dorota Gut: Now@ Mow@, Wiedza i Życie, februar 2004 (pól.)
- Berger, Tilman - Vom Erfinden slavischer Sprachen (PDF) (něm.)
- Ziemowit Szczerek: Świat, gdzie Polska nie jest Polską, Interia.pl, 26 september 2008 (pól.)
Wotkazy
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Mjezynarodowe pomocne rěče
Basic English • Esperanto • Ido • Interlingua • Interlingue-Occidental • Lingua Franca Nova • Mjezysłowjanšćina • Novial • Volapük
Logiske a filozofiske rěče
láadan • loglan • lojban • ro • Toki Pona
Rěče fiktiwnych swětow a ludźi
Rěče Srjedźozemje • Sewjerosłowjanske rěče
brithenig • enochianska • klingonšćina • nadsat • nowomowa • simska • Starsza Mowa • wenedyk
Rěčne hry
damin • louchébem • swinska łaćonska • verlan • socceranto