Łaćonšćina
| kraje | Katolska cyrkej, Vatikanske město | |
| rěčnicy | mortwa rěč | |
| znamjenja a klasifikacija | ||
|---|---|---|
| klasifikacija | Indoeuropske rěče
|
|
| oficielny status | ||
| hamtska rěč | Vatikanske město | |
| rěčne kody | ||
| ISO 639-1: |
lt |
|
| ISO 639-2: |
lat |
|
| ISO 639-3 (SIL): | ||
| Wikipedija | ||
Łaćonšćina je mortwa, ale něhdźe přeco wužiwana rěč. Je była zakładom wšěch romaniskich rěči. Dźensa so wužiwa w křesćanskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.).
Wobsah
Fonetika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wokale a diftongi[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.
Nimo toho ma štyri diftongi: ae, oe, eu, au.
Konsonanty[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Konsonant c so jako k wurjekuje. Změna wurjekowanja před wokalomaj "e" a "i" je so pozdźišo stało.
Gramatika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Łaćonšćina ma jara kompleksnu gramatiku.
Substantiwy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Substantiwy maja tři genusy na rozdźěl wot romaniskich rěčow. Nimo toho maja šěsć padow, kotrychž formy wotwisuja wot numerusa (gramatiskeho čisła) a klasy deklinacije.
Rozeznawa so pjeć deklinacijow:
- prěnja abo a-deklinacija
- druha abo o-deklinacija
- třeća abo měšana deklinacija
- štwórta abo u-deklinacija
- pjata abo e-deklinacija.
Adjektiwy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Adjektiwy so w genusu, numerusu a padźe po substantiwje złožuja. Při nich jenož tři deklinacije klasy wustupuja.
- bona "dobra" - žónska forma so po prěnjej deklinaciji skłonjuje.
- bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjedźna forma so po druhej deklinaciji skłonjuje.
- fēlīx - so po třećej deklinaciji skłonjuje.
Wjele adjektiwy so móžeja stopnjować. Komparatiwne kóncowki su -ior (za žónski a muski genus) a -ius (za srjedźny genus), mjeztym zo superlatiw ma kóncowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjeztym zo adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.
Někotre, často wužiwane adjektiwy maja njeregularne formy.
- bonus "dobry", melior, melius "lěpši", optimus "najlěpši";
- malus "špatny", peior, peius "špatniši", pessimus "najšpatniši";
- māgnus "wulki", māior, māius "wjetši", maximus "najwjetši";
- parvus "małki", minor, minus "mjeńši", minimus "najmjeńši";
- multi "wjele", plūrēs, plūra "wjace", plūrimī "najwjace".
Pronomeny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Při pronomenach jenož třeća wosoba ma rozdźělne formy po genusu, mjeztym zo druhe wosoby nimaja tajki rozdźěl.
Werby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Werby maja mnoholičbne formy.
Rozeznawa so pjeć konjugacijow:
- ā-konjugacija
- ē-konjugacija
- měšana konjugacija
- ī-konjugacija
- i-konjugacija
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
- J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1
| Tutón nastawk njeje hišće dospołny. Móžeš nam pomhać z tym, zo jón změniš a wudospołniš Jeli nastawk ma wjace hač jedyn njedostatk, wužiwaj prošu předłohu |