Łaćonšćina

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Lingua Latina
Łaćonšćina
kraje Katolska cyrkej, Vatikanske město
rěčnicy mortwa rěč
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija Indoeuropske rěče
Italiske rěče
Łaćonšćina
oficielny status
hamtska rěč Vatikanske město
rěčne kody
ISO 639-1:

lt

ISO 639-2:

lat

ISO 639-3 (SIL):

ltn

Wikipedija
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Łaćonšćina je mortwa, ale něhdźe přeco wužiwana rěč. Je była zakładom wšěch romaniskich rěči. Dźensa so wužiwa w křesćanskej liturgiji a we fachowych wurazach (biologija, lěkarstwo, filozofija atd.).

Fonetika[wobdźěłać]

Wokale a diftongi[wobdźěłać]

Łaćonšćina ma pjeć krótkich (a, e, i, o, u) a pjeć dołhich (ā, ē, ī, ō, ū) wokalow. Krótke wokale so bjez diakritiskich znamješkow pisaja, mjeztym zo dołhe wokale so ze znamješkom ¯ pisaja.

Nimo toho ma štyri diftongi: ae, oe, eu, au.

Konsonanty[wobdźěłać]

Konsonant c so jako k wurjekuje. Změna wurjekowanja před wokalomaj "e" a "i" je so pozdźišo stało.

Gramatika[wobdźěłać]

Łaćonšćina ma jara kompleksnu gramatiku.

Substantiwy[wobdźěłać]

Substantiwy maja tři genusy na rozdźěl wot romaniskich rěčow. Nimo toho maja šěsć padow, kotrychž formy wotwisuja wot numerusa (gramatiskeho čisła) a klasy deklinacije.

Rozeznawa so pjeć deklinacijow:

  • prěnja abo a-deklinacija
  • druha abo o-deklinacija
  • třeća abo měšana deklinacija
  • štwórta abo u-deklinacija
  • pjata abo e-deklinacija.

Adjektiwy[wobdźěłać]

Adjektiwy so w genusu, numerusu a padźe po substantiwje złožuja. Při nich jenož tři deklinacije klasy wustupuja.

  • bona "dobra" - žónska forma so po prěnjej deklinaciji skłonjuje.
  • bonus "dobry", bonum "dobre" - muska a srjedźna forma so po druhej deklinaciji skłonjuje.
  • fēlīx - so po třećej deklinaciji skłonjuje.

Wjele adjektiwy so móžeja stopnjować. Komparatiwne kóncowki su -ior (za žónski a muski genus) a -ius (za srjedźny genus), mjeztym zo superlatiw ma kóncowki -issim/us/-um/-a. Adjektiwy na -er maja wariantu -rim/us/-um/-a, mjeztym zo adjektiwy na l maja -lim/us/-um/-a.

Někotre, často wužiwane adjektiwy maja njeregularne formy.

  • bonus "dobry", melior, melius "lěpši", optimus "najlěpši";
  • malus "špatny", peior, peius "špatniši", pessimus "najšpatniši";
  • māgnus "wulki", māior, māius "wjetši", maximus "najwjetši";
  • parvus "małki", minor, minus "mjeńši", minimus "najmjeńši";
  • multi "wjele", plūrēs, plūra "wjace", plūrimī "najwjace".

Pronomeny[wobdźěłać]

Při pronomenach jenož třeća wosoba ma rozdźělne formy po genusu, mjeztym zo druhe wosoby nimaja tajki rozdźěl.

Werby[wobdźěłać]

Werby maja mnoholičbne formy.

Rozeznawa so pjeć konjugacijow:

  • ā-konjugacija
  • ē-konjugacija
  • měšana konjugacija
  • ī-konjugacija
  • i-konjugacija

Žórła[wobdźěłać]

  • Kauderwelsch Band 176, Latein Wort für Wort, 1. nakład, 2004, ISBN 3-89416-354-2
  • J.M. Stowasser, M. Petschenig, F. Skutsch: Lateinisch - deutsches Schulwörterbuch, 1994, ISBN 3-486-13405-1



Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije