20. lětstotk

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać

20. lětstotk započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.

Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja a Druha swětowa wójna z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku němsku (1914–18 resp. 1939–45). Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawje (Juhosłowjanska).

Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR k prěnjemu razej šulstwo, swójske institucije, wědomostnaj institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.

Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.

Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

 Commons: 20. lětstotk – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije