Wotšěrjenje

Wotšěrjenje (němsce Abweitung, jendź. departure) woznamjenja dołhosć šěrokostnikoweho kružneho łuka mjez dwěmaj dypkomaj samsneho šěrokostnika geografiskeje šěrokosće $\,\phi$ na zemskim powjerchu. Wotšěrjenje je (za $\,\phi$ njerunja 0°) wjetše hač ortodroma (najkrótša zdalenosć mjez woběmaj dypkomaj). (Pola $\,\phi$ = 0°, tuž na ekwatorje, wotpowěduje wotšěrjenje najkrótšej zdalenosći, dokelž ekwator jako jenički šěrokostnik je wulki kruh a wotšěrjenje potajkim je ortodroma).

W nawtice je wotšěrjenje potajkim kateta w kursowym třiróžku, kotraž z paralelnym kruhom hromadźe pada.

Často tež wobmjezuje so definicija wotšěrjenja na wotstawk podłu šěrokostnika mjez dwěmaj meridianomaj, kotrejž stej dokładnje 1° jedyn wot druheho zdalenej.

Hódnoty

W zmysle wotstawka 1° mjez šěrokostnikami je wotšěrjenje na ekwatorje 111,319491 km (z wulkej połwósku z WGS84 ličene). K čopam so wotšěrjenje pomjeńšuje, na čopomaj je wono nul.

Wotšěrjenje dołhosće (po Besselu)

Šěrina [°]	1° [km]	1′ [m]	1″ [m]
0	111,307	1855	30,9
10	109,627	1827	30,5
20	104,635	1744	29,1
30	96,475	1608	26,8
40	85,384	1423	23,7
45	78,837	1314	21,9
50	71,687	1195	19,9
60	55,736	929	15,5
70	38,182	636	10,6
80	19,391	323	5,4
90	0,000	0	0

Geografiske koordinaty dokładne na sekundy su tuž w srjedźnej Europje (na něhdźe 49° šěrokosće) w dołhosći na 20 metrow, w šěrokosći přeco na 30 metrow doładne (dołhostniki, hdźež so šěrokosć liči, su přeco wulke kruhi, w šěrokosći je to jenož ekwator, pola 0° šěrokosće). Pozicija dokładna na metry trjeba potajkim znajmjeńša druhe komowe městno decimalnych sekundow.

Powšitkowne wobličenje za kulojtu zemju

Dypk A ma koordinaty ($\,\phi ,\lambda _{A}$),
dypk B ma koordinaty ($\,\phi ,\lambda _{B}$).
K směrej zapad je $\,\lambda$ pozitiwny, k směrej wuchod negatiwny; $\,\phi$ je pozitiwny za šěrokosće sewjerneje hemisfery a negatiwny na južnej połkuli.

Potom płaći:
$Wot{\check {s}}{\check {e}}rjenje=U\cdot {\frac {\lambda _{B}-\lambda _{A}}{360}}$,

při čimž U wopisuje wobjim šěrokostnika $\,\phi$, kotryž wuchadźa z:

$U=2\cdot \pi \cdot zemski\ radius\cdot \cos \phi$

Zjednorjene, za wobličenje wotstawka mjez dwěmaj meridianomaj wuchadźa:

$Wot{\check {s}}{\check {e}}rjenje={\frac {zemski\ wobjim}{360}}\cdot cos(\phi )$

Wobličenje za zemju jako referencny elipsoid

Za dokładniše wobličenje so město zemskeho wobjima wotpowědowaca hódnota wužiteho referencneho elipsoida wužiwa:

$Wot{\check {s}}{\check {e}}rjenje=N(\phi )\cdot cos(\phi )\cdot \delta \lambda$

z $N(\phi )$ jako radius prěčneje křiwizny wotpowědneje geografiskeje šěrokosće $\phi$ a $\delta \lambda$ jako diferenca geografiskich dołhosćow ciloweho a wuchadneho městna.