K wobsahej skočić

Finougriske rěče

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
(ze strony „Ugrofinske rěče” sposrědkowane)
Finougriske rěče
Geografiske
rozšěrjenje:		 Wuchodna, srjedźna a sewjerna Europa, sewjerna Azija
Genetiska
klasifikacija:

Uralske rěče
 Finougriske rěče

Podskupiny:
Rozšěrjenje finougriskich rěčow
Rozšěrjenje finougriskich rěčow
Wobdźěłać
p • d • w

Skupina finougriskich rěčow słuša k swójbje uralskich rěčow. Wobsteja z dweju skupinow: z ugriskich rěčow a z finsko-permskich rěčow.

  • Finougriske rěče su aglutinowace rěče, t.r. poćahi buchu přez wužiwanje sufiksow a rědšo tež prefiksow wuprajene. Na př. dom – w mojim domje:
    • finsce: talo – talossani
    • mordwinisce: kudo – kudosom
    • madźarsce: ház – házamban
  • Finougriske rěče nimaja žadyn gramatiski ród.
  • W baltofinskich a samiskich rěčach eksistuje stopnjowa změna konsonantow (němsce Stufenwechsel), t.r. změna konsonanta w zdónku po sufiksu. (Na př. finsce kukka – kukat (‘kwětka – kwětki’), katu – kadut (‘dróha – dróhi’); samisce ahkku – ahkut (‘wowka – wowki’), goahti – goađi (‘hěta – hěty’). Tež ma najwjace finskich rěčow wokalowu harmoniju.
  • Z wuwzaćom Komišćiny njeznaja finougriske rěče žadyn syntetiski futur. W jednotliwych rěčach wustupuje tola analytiski futur.
  • We finougriskich rěčach njeeksistuje słowo za měć. Wobsydstwo so zwjetša přez werb być a deklinaciju wobsedźerja zwuraznja – po słowje pola někoho je něšto (na př. finsce minulla on auto "mam awto", mordwinisce moń kudom "mam dom")
  • We wšěch finougriskich rěčach typiska je bohatosć na padach, předewšěm k zwuraznjenju městnych poměrow.
  • Finske rěče wobsedźa k negaciji zaprějacy werb, kotryž so město hłowneho werba bu konjuguje. Na př.:
    • Finsce mennä – "hić": en mene, "njeńdu" – et mene, "njeńdźeš" – ei mene, "njeńdźe"
    • Komisce ker – "činić": og ker, "nječinju" – on ker, "nječiniš" – oz ker, "nječini"
    • Samisce mannat "hić": in mana "njeńdu" - it mana "njeńdźeš" - ii mana "njeńdźe"
 123456789101001000
Finšćinayksikaksikolmeneljäviisikuusiseitsemänkahdeksanyhdeksänkymmenensatatuhat
Estišćinaükskakskolmneliviiskuusseitsekaheksaüheksakümmesadatuhat
Liwišćinaikškakškuolmnēļavīžkūžseiskādõksīdõkskimsadatuhat
Wotšćinaühsikahsikõlmõnelläviizkuuzseitseekahõsaaühesääčümmeesadatuhat
Wepšćinaüks’kaks’koumenell’vižkuz’seičemekahesaühesakümnesatatuha
Karelšćinayksikakšikolminelläviisikuušišeiččemenkahekšanyhekšänkymmenensatatuhat
Sewjerosamišćinaoktaguoktegolbmanjealljevihttaguhttačiežagávcciovccilogičuođiduhát
Skoltsamišćinaõhttkue´httkoummnelljvittkuttčiččâmkääu´cååu´clååičue´đdohat
Olyk-Mariиктекоктыткумытнылытвизыткудытшымыткандашеиндешелушÿдöтÿжем
Erzja-Mordwin.вейкекавтоколмонилеветеськотосисемкавксовейксэкеменьсядотёжа
Mokša-Mordwin.фкякафтаколманилеветекотасисемкафксавейхксакемоньсяжатёжянь
Zyrjenska komišćinaöтиккыккуимнёльвитквайтсизимкöкъямысöкмысдассесюрс
Udmurtšćinaодыккыккуиннильвитькуатьсизьымтямызукмысдассюсюрс
Manzišćinaаквакитыгхурумнилаатхотсатнёлловонтэлловловсатсотэр
Chantšćinaиткатынхутымнятыветхуттапытнювтыйиряңяңсот...
Madźaršćinaegykettőháromnégyöthathétnyolckilenctízszázezer
Móžeš slědowace polěpšić:

Jeli sy jedyn z mjenowanych njedostatkow skorigował(a), wotstroń prošu potrjecheny parameter předłohi {{Předźěłuj}}. Podrobnosće namakaš w dokumentaciji.


Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije