K wobsahej skočić

Banská Bystrica

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Banská Bystrica
Banská Bystrica na karće Słowakskeje
Banská Bystrica na karće Słowakskeje
DEC
Wopon
wopon
wopon
Zakładne daty
stat Chorhoj Słowakskeje Słowakska
kraj Chorhoj Prešowskeho kraja Prešov
wysokosć 362 metrow n.m.hł.
přestrjeń 103,37 km²
wobydlerstwo 78.484 (2017)
hustosć zasydlenja 759,3 wob./km²
póstowe čisło 974 01
předwólba (+421) 48
webstrona banskabystrica.sk
Wobdźěłać
p  d  w
48.73555555555619.145277777778

Banská Bystrica (madźarsce Besztercebánya; němsce Neusohl) je z nimale 80.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město w Słowakskej. Leži wosrjedź kraja a je sydło Banskobystriskeho kraja kaž tež uniwersity Mateja Bela. Stawiznisce jedna so wo wuznamne hórnistwowe město srjedźowěka z wjele architektoniskimi pomnikami.

Město nadeńdźe so na poł puću mjez słowakskej stolicu Bratisławu a druhim najwjetšim městom Košice. Wobě měsće stej něhdźe 210 kilometrow zdalenej. Leži w Zvolenskim kótle při rěce Hron, do kotrejež wuliwa so tule rěčka Bystrica. Banská Bystrica je wobdata wot horin: Wulkeje Fatry, Starohórskich wjerchow a Nižeje Tatry na sewjeru, Słowakskich Rudohór a Poľany na juhowuchodźe kaž tež Kremnickich horow na zapadźe.

Hłowne naměsto w Banskej Bystricy

Dźensniše sydlišćo je so załožiło wot Słowjanow. Prěni němskorěčni sydlerjo-hórnicy přińdźechu hižo w 12. lětstotku, wosebje pak po napadźe Mongolow lětow 1241/42, zo bychu tule wudobyli rudu z podkopkow. W lěće 1255 dósta w tutym zwisku prěni raz pisomnje jako Noua villa Bystrice prope Lypcham („nowe město Bystrica pola Ľupče“) naspomnjene sydlišćo wot madźarskeho krala měšćanske prawa, prawo na wudobywanje złota a slěbra a dalše priwilegije. Wot 1350 wudobywachu tež kopor, w 14. lětstotku žiwe slěbro a w 15. lětstotku wołoj. Dla toho słušeše „koporowa“ Banská Bystrica nimo „złoteje“ Kremnicy a „slěborneje“ Banskeje Štiavnicy do třoch najbohatšich městow srjedźneje Słowakskeje. W prěnjej połojcy 16. lětstotka běše tež Augsburgska Fuggerec swójba aktiwna w hórnistwowym měsće a wobhospodarješe podkopki.

Po wulkim wohenju lěta 1761 dósta město nowy napohlad w baroknym stilu. Wot 1776 bě město sydło biskopa a 1788 zawrěchu so poslednje podkopki.

Napohlad nowšich měšćanskich štwórćow z horinami w pozadku

W 19. lětstotku hraješe Banská Bystrica wuznamnu rólu w kulturnym a politiskim žiwjenju Słowakow. Běše srjedźišćo słowakskorěčneho šulstwa a sydło 1845 załoženeho towarstwa Spolok pohronský. W lěće 1830 wotewrichu prěnju fabriku, 1845 prěnju nalutowarnju. Přez wotewrjenje železniskeju čarow 1873 a 1884 so wuwiće města hišće bóle pospěši. 1918 sta so město z dźělom nowozałoženeje Čěskosłowakskeje a dósta prěni raz oficielne słowakske mjeno Baňská Bystrica, kotrež bu 1927 na dźensnišu formu korigowane.

Za čas Druheje swětoweje wójny běše město w awgusće 1944 srjedźišćo Słowakskeho narodneho zběžka. Po wójnje bu němske wobydlerstwo wućěrjene.

Spěšnodróha R1 zwjazuje Bansku Bystricu ze Zvolenom, Nitru a Bratisławu.

 Commons: Banská Bystrica – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije