Wuhlik

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije

Kajkosće
[He]2s22p2 6 C periodowy system
Powšitkowne
mjeno, symbol, rjadowy ličbnik	Wuhlik, C, 6
serija	Njekow
skupina, perioda, blok	14, 2, p
napohlad	čorny (grafit) bjezbarbny (diamant)
masowy podźěl na zemskej wobalce	0,09 %
Atomarne
atomowa masa	12,0107 u
atomowy radius (wuličeny)	70 (67) pm
kowalentny radius	77 pm
Van-der-Waals-Radius	170 pm
elektronowa konfiguracija	[He]2s22p2
elektrony na energijowym niwowje	2,4
wustupne dźěło	4,81 eV
1. ionizowanska energija	1086,5 kJ/mol
2. ionizowanska energija	2352,6 kJ/mol
3. ionizowanska energija	4620,5 kJ/mol
4. ionizowanska energija	6222,2 kJ/mol
Fyzikaliske
agregatny staw	kruty
Modifikacije	3
kristalowa struktura	G: heksagonalna D: kubisce bokocentrowana
hustosć	G: 2,25 g/cm3 D: 3,51 g/cm3
twjerdosć po Mohs	G: 0,5 D: 10
magnetizm	diamagnetiski
škrějny dypk	D: 3820 K (D: 3550 °C)
warjenski dypk	G: (Subl.) D: 5100 K (4800 °C)
molarny wolumen	5,29 · 10-6 m3/mol
wuparna ćopłota	sublimacija: 715 kJ/mol
škrějna ćopłota	kJ/mol
parowy ćišć	1 Pa při 2710 K
zwukowa spěšnosć	D: 18350 m/s
specifiska ćopłotna kapacita	G: 709 J/(kg K)[1] D: 427 J/(kg · K)
elektriska wodźiwosć	G: 3 · 106 S/m D: 1 · 10-4 S/m
ćopłotna wodźiwosć	G: 119–165 W/(m · K) D: 900–1300 W/(m · K)
Chemiske
oksydaciske stawy	2, 4
oksidy (baziskosć)	CO2; CO (tróšku kisały)
normalny potencial
elektronowa negatiwnosć	2,55 (Pauling-Skala)
izotopy
izotop NH t1/2 ZM ZE MeV ZP 10C {syn.} 19,255 s ε 3,648 10B 11C {syn.} 20,39 min ε 1,982 11B 12C 98,9 % stabilny 13C 1,1 % stabilny 14C < 10-9 % 5730 a β− 0,156 14N 15C {syn.} 2,449 s β− 9,772 15N 16C {syn.} 0,747 s β− 8,012 16N
NMR-kajkosće
spin γ w rad·T−1·s−1 E fL při B = 4,7 T w MHz 12C 0 0 - - 13C 1/2 6,73 · 107 - 125,72 MHz
Njestrašnostne pokazy
Markěrowanje jako strašna maćizna
žane strašne symbole
R- a S-sady	R: Předłoha:R-sady
	S: Předłoha:S-sady
Po móžnosći a jeli je zwučeny, so SI-jednoty wužiwaja. Jeli nic druhe zapisowany, płaća mjenowane daty při standardnych wuměnjenjach.

Wuhlik (tež karboneum, z łać. carbonium ze słowa carbo „(drjewowe) wuhlo“) je chemiski element 4. hłowneje skupiny ze symbolom C. Wustupuje w přirodźe w čistej formje ale tež chemisce wjazany. Dla jeho wosebiteje elektronoweje konfiguracije (połpjelnjena L-skorpizna) kmanosć k tworjenju kompleksnych molekulow a wot wšěch chemiskich elementow najwjetšu wšelakorosć na chemiskich wjazbow wobsedźi. Wuhlikowe wjazby tworja molekularny zakład wšeho zemskeho žiwjenja.

Wobsah 1 Wažne wjazby 1.1 Oksidaj 1.2 Kisalina 1.3 Wuhlikowodźiki 2 Noty

[wobdźěłać] Wažne wjazby

[wobdźěłać] Oksidaj

Wuhlik wustupuje w dwěmaj oksidomaj, při tym ma rozdźělnu hódnosć.

• CO (wuhlikowy monoksid) je jara jědojty za čłowjekow a wjele zwěrjatow a nastanje přez njedospołne spalenje. Wuhlik je w tutej wjazbje dwuhódnotny.

• CO₂ (wuhlikowy dioksid) je we wodźe rozpušćomny a reaguje z wodu k wuhlikowej kisalinje (H₂CO₃). Wón so z wjele žiwochow wudychuje, dokelž wón so z wuhlikowych hydratow a kislik nastanje. Wuhlik je w tutej wjazbje štworohódnotny.

[wobdźěłać] Kisalina

Wuhlik wustupuje w jednej anorganiskej kisalinje.

• H₂CO₃ (wuhlikowa kisalina) je słaba kisalina. Wona móže z wjele kowami sele tworić.

[wobdźěłać] Wuhlikowodźiki

Wuhlikowodźiki wobsteja ze znajmjeńša jedneho wuhlikoweho atoma a štyri wodźikowych atomow.

Eksistuja tři skupiny, kotrež so w tym rozeznawaja, kelko syćenych wjazbow maja.

• Alkany
• Alkeny
• Alkiny

[wobdźěłać] Noty

1. ↑ D. R. Lide: CRC handbook of chemistry and physics: A ready-reference book of chemical and physical data. 87. Aufl. Boca Raton Fla. : CRC Taylor & Francis, 2006 – ISBN 0-8493-0487-3