Nalěćo

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Nalětni aspekt na łuce z łuknadźom, lučnej žercheju a w pozadku dorničel

Za tym, hač nalěćo na južnej abo sewjernej połkuli knježi, so mjezy sewjernym a južnym nalěćom rozeznawa. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjezy južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so nalěćo w kóždej hemisferje w lětnym turnusu. Tohodla je tež móžne, z južneho nalěća sewjernu nazymu sćěhować a nawopak.

Časowy rum[wobdźěłać]

Jahreszeiten99-hsb.jpg

Spočatk nalěća so móže pak astronomisce, tuž po połoženju zemje k słóncu, pak so fenologisce po stadiju wuwića rostlinow postaji.

Astronomisce započina so z nalětnim ekwinoktiumom:

Kćějaca wišnina w nalěću

Z astronomiskim spočatkom lěća k lětnjemu zawrótej słónca 21. junija so kónči nalěćo nětko přeco na samsnym dnju.

Po fenologiji započina so nalěćo z prěnim kćěwom regionalnje rozdźělnych družinow rostlinow. W sewjernej hemisferje to zastupi powšitkownje w měsacach měrc, apryl a meja, w južnej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowembrje.

W srjedźnej Europje započina so potajkim přednalěćo hižo z prěnim kćěwom sněhowkow, dospołne nalěćo je pak hakle z spočatkom kćěwa jabłučinami docpěne. Tutón časowy rum, w kotrymž přiroda wožiwjuje, so w němskim rěčnym wužiwanju tež jako Frühjahr woznamjenja.

W meteorologiji nalěćo započina přeco 1. měrca. Wono bu z přičinow bóle jednoreho wjedźenja statistika na prěni dźeń měsaca kładźene a je (meteorologisce hladane) – kaž tež tři druhe počasy lěto, nazyma a zyma – dokładnje tři měsacy dołhe. Tak so móžeja počasy bóle jednory do „suche“, „horce“, „zymne“ atd. rozdźěla.

Wuskutk na čłowjeka[wobdźěłać]

Wot sněha wobdata sněhowka

Z stupacej swětłowej intensitatu so wosebitnje při primitiwnych ludach bóle serotonina a dopamina wusypuja (w ciwilizowanych kulturach so njezměni přez wuměłsku swěcu přiwzata swětłowa intensitata). Tute so staraja za w cyłku lěpše strowotny staw a wuskutkuja lochku euforiju. Tež přeće po partnera je při najwjetšich ludach w nalěću sylne, wowołowany mjez druhim přez powyšene wusypowanje hormonow. To je pak wědomostnje njeje dopokazane. Prawdźepodobnje hraja optiske powabki přez lóšu drastu wjetšu rólu.

Na rozdźěl wot tutych tak mjenowanych nalětnich začućow nastanje při někotrych ludach nalětnja mučnosć. Tuta so předewšěm hišće sylnje w kreji přitomnemu spanskemu hormonej melatonin přicpěwa, ale je dokładna přičina hišće njewujasnjena.

Lubowarjow přirody a pućowarjow přiwabjeja časćišo do pod hołe njebjo, a wjele hromadźi nalětnje zela (na př. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje podnalětnjeje kuchiny.

Hlej tež[wobdźěłać]

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

 Commons: Nalěćo – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije