Leonšćina
| kraje |  Španiska Portugalska | |
| rěčnicy | 55 000 | |
| znamjenja a klasifikacija | ||
|---|---|---|
| klasifikacija | indoeuropske rěče
| |
| družina pisma | łaćonski alfabet | |
| rěčne kody | ||
| ISO 639-2: |
roa | |
| ISO 639-3 (SIL): |
roa | |
| karta | ||
 | ||
Lionšćina (*Llingua Llïonesa*, *llïonés*) je romaniska rěč ze skupiny ibero-romaniskich rěčow, kotraž so w prowincach Llion, Zamora a Salamanca (Španiska) kaž tež w Bragança (Portugalska) rěči.[1] Hromadźe z asturišćinu a mirandešćinu twori astur-lionsku rěčnu skupinu.[2] Dźensa rěči tuteje rěče něhdźe 55.000 ludźi, předewšěm starši ludźo na wsach.
Historija a geografiske rozšěrjenje
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Pochad lionšćiny dźe wróćo do 10. lětstotka, jako bě Asturiska dźěl křesćanskeho kralestwa Llion. Rěč njeje so z kastilšćiny (španišćiny) wuwiła, ale pochadźa direktnje z pozdnołaćonskich formow sewjerneje Španiskeje. W běhu časa je lionšćina wliw wot susodnych rěčow dóstała: galicisko-portugalsku na zapadźe a kastilsku na wuchodźe. Zjednoćenje kralestwa Llion z Kastilskej w lěće 1301 je móžnosće za rozšěrjenje lionšćiny sylnje wobmjezowało. Pod praskom kastilšćiny je lionšćina swoju poziciju jako oficialna rěč zhubiła.
Linguistiske znamjenja
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Lionšćina pokazuje typiske rozdźěle porno druhim romaniskim rěčam w jich wuwiću z łaćonšćiny:
Přirunanje z druhimi romaniskimi rěčami
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]| Łaćonšćina | Lionšćina | Španišćina | Portugalšćina | Italšćina | Hornjoserbšćina |
|---|---|---|---|---|---|
| fumus | fumu | humo | fumo | fumo | kuryt / dym |
| claudere | pechare | cerrar | fechar | chiudere | začinić |
| filius | fiyu | hijo | filho | figlio | syn |
| oculus | gueyu | ojo | olho | occhio | wóčko |
| vetulus | vieyu | viejo | velho | vecchio | stary |
Optiměrowanje a struktura
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wědomostne optiměrowanje lionskeho prawopisa a jeho gramatiska struktura (hornjoserbsce: struktura abo twar) stej wažnej za wobchowanje rěče. Moderni rěčespytnicy dźěłaja na tym, zo bychu dialelety sjednotili a rěčnu identitu we wobchadźe z modernymi technologijemi posylnili.
Legalny status
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Lionšćina je jako mjeńšinowa rěč oficialnje wot regiona Kastilska a Llion připóznata.[3] Španiska jako signatarska stata Europskeje karty za regionalne abo mjeńšinowe rěče připóznawa lionšćinu, asturišćinu a aragonšćinu jako oficialne mjeńšinowe rěče.[4]
Referency
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- ↑ Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
- ↑ Menéndez Pidal, R. (1906): "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14.
- ↑ BOE-A-2007-20635. Ley Orgánica 14/2007, de 30 de noviembre, de reforma del Estatuto de Autonomía de Castilla y León.
- ↑ Consejo de Europa: "European Charter for Regional or Minority Languages".