Rostliny

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije

(ze strony „Rostlina” sposrědkowane)
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Kedźbu
 Kedźbu! Tutón nastawk momentanje bu wot podpisaneho wužiwarja wobdźěłany.
  • --Tlustulimu 00:30, 2. jan 2009 (CET)
  • Wobdźěłanje traje někotre dny
Jeli diferenca mjezy mjenowanym datumom a aktualnym po twojim měnjenju je předołha, potom so prašej na diskusijnej stronje.
Rostliny
PinusSylvestris.jpg
Pěskowa chójna (Pinus sylvestris)
systematika
klasifikacija Žiwochi
Domena Eukarioty
Bjez městna Archaeplastida
Bjez městna Chloroplastida
Bjez městna Charophyta
Swět Rostlinstwo
wědomostne mjeno
Plantae
Haeckel
Projektowa strona Wikipedija:Projekt za botaniku
Wobdźěłać

Rostliny (Plantae) tworja swójski swět znutřka domena žiwotow z bańkowym jadrom a bańkowej membranu (Eukarioty). Po dźensnišich trochowanjach eksistuje nědhdźe 500.000 rostlinskich družinow[1]. Z nimi so zaběra wědomostnje disciplina botaniki.

Historisce so je definicija zapřijeća rostlina přeměniła. W tu wužiwanej systematice po Adl et al.[2] so rostliny z twjerdźowymi rostlinami (embryophyta) na jednu runinu sadźa. K rostlinam so liča mochi a žiłowe rostliny.

Wobsah

[wobdźěłać] Přiznamjenja

Rostliny so přez změnu generacijow wuzběhuja, při kotrejž so haploida seksuelna a diploida wegetatiwna generacija wotměnjuje (heterofaziska změna generacijow). Při recentnych rostlinach su wobě generaciji kóždy króć rozdźělnje formowane (heteromorfiski změna generacijow). Při mochach dominuje haploidy gametofyt, mjeztym při žiłowych rostlinach diploida sporofyt dominuje.[2]

Změna generacijow łopješkatych mochow jako přikład za změnu mjez haploidej gametofytowej generaciju a diploidej sporofytowej generaciju při rostlinach.

Seksuelna generacija, gametofyty, wutwori specielne, wjacebańkowe seksualne organy, kotrež wot wjacorych sterilnymi bańkami su wobdate. Muske organy su anteridije a žónske archegonije. Jejkowe bańki zawostawaja w archegonijach a so tu wopłodźuja. Při krytosymjenjakach su gametofyty a z tym tež anteridije a archegonije ekstremnje redukowane.[3]

Sporofyt so najprjedy jako wjacebańkowy embryo załoži, kotryž na maćerskej rostlinje zawostawa a so wot teje zežiwja. Často předstaja měrny stadij. Sporofyt je přeco wjelebańkowy.

Rostliny su kaž wšě zastupnicy Chloroplastida, ke kotrym słuša, nimale bjezwuwzaćnje fotoawtotrofne: To rěka, sam zhotowjeja k rosćenju a žiwjenju nuzne organiske maćizny z pomocu słónčneho swětła přez fotosyntezu (fototrofija). Při tym wužiwaja jako žórło za wuhlik bjezwuwzaćnje Wuhlikowy dioksid (awtotrofija). Njeawtotrofiske zastupnicy su přeco wotwodźene formy. To su někotre mykotrofne rostliny, kotrež heterotrofnje wot hribow su žiwe (na př. někotre orchideje, Corsiaceae, Burmanniaceae) kotrež su w běhu ewolucije jich chlorofyl zhubili, a někotre heterotrofne połne přižiwniki na druhich rostlinach (na př. Rafflesiaceae, někotre Orobanchaceae a Convolvulaceae).

Bazalne ćělesa šwikacych prućikow wobsedźa charakteristisku wjeleworštowu strukturu z mikrotubulijow ale tež zakótwjenje w cytoskeleće. Mitoza je wotewrjena, za čas dźělenja bańkow so fragmoplast twori. Pyrenoidy zwjetša faluja.[2]

Dalše znamjenja, kotrež tež wjele druhich zastupjerjow nadrjadowanych taksonow charofyta abo chloroplastida wobsedźa, su chloroplasty z chlorophyll a a b jako fotosynteizskej pigmentaj a karotinoidy jako akcesoriske pigmenty, škrob jako rezerwny polysaccharid a bańkowe sćěny ze celulozy.[2] Wutrusowa sćěna wobsahuje sporopolenin, sporofyty tworja kutikulu.[4]

Nimo toho móžeja rostliny hromadu ale w wobłuku korjenjow tež z hribami, bakterijemi a druhimi mikroorganizmami komunikować. Komunikaciske procesy zawěsćuja zum einen disponujomnosć přihódnych wutkow ale tež krótkodobnu, srjedźnodobnu a dołhodobnu koordinaciju a organizaciju wot rosćenskich a wuwiwanskich procesow we wšěch jich detailowych krokach.[5]

[wobdźěłać] Systematika

Po aktualnej systematice eukaryotow wot Adl a.d. (2005)[2] njesłuša zastupjerje zelenych algow a tež čerwjenych algow, kotrež buchu dołho k rostlinam ličene, wjace k plantae. Potajkim wotpowěduja plantae embryofytam, wopřijmju tuž mochi a žiłowe rostliny.

[wobdźěłać] Zwonkowna systematika

Přiwuznosć rostlinow ze zelenymi algami so je dla zhromadnych fotosyntezowych pigmentow a polysacharidow dołho měniła. Někotre zelene algi kaž swěčnikojte algi tworja tež jich jejkowym bańkam zawalowacu włokninu. Přirunanja sekwencow DNA pokazowachu po tym tež, zo Characeae su najbliše žiwe přiwuzne rostlinow. Kladogram wupada na slědowace wašnje:[6][7]

        ┌──── Rostliny
    ┌───┤ 
────┤   └──── Swěčnikojte algi (Charales)
    │   
    └──────── Coleochaetales

Druhdy zastupowany nahlad, bychu wjacore pochadowe linije rostlinow z algow eksistowali, bu hižo přez morfologiske studije jako njeprawdźepodobny spóznaty[4], a so dźensa lědma wjace zastupuje a so tež přez molekularnobiologiske studije njepodeprěje.[6]

[wobdźěłać] Znutřkowna systematika

Recentne (njewotemrěne) zastupnicy rostlinow tworja štyri jasnje mjez sobu rozdźělene skupiny. Tute su po morfologiskich ale tež po molekularbiologiskich studijach monofyletisce: jatrowe mochi, lisćowe mochi, rohowe mochi a žiłkowe rostliny. Pozicija tutych štyrjoch skupinow mjez sobu hišće njeje doskónčnje wujasnjena. W zańdźenosći běchu wšelake namjety , tola slědowacy kladogram jako prawdźepodobne poměry přiwuznistwa we wotrysach so pokaza:[6]

               ┌──── žiłkowe rostliny 
           ┌───┤ 
      ┌────┤   └──── rohowe mochi
      │    │   
──────┤    └──────── lisćowe mochi
      │ 
      └───────────── jatrowe mochi

[wobdźěłać] Literatura

[wobdźěłać] Noty

  1. ↑ Peter Sitte, Elmar Weiler, Joachim W. Kadereit, Andreas Bresinsky, Christian Körner: Lehrbuch der Botanik für Hochschulen. Begründet von E. Strasburger. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 2002 (35. Aufl.), S. 10, ISBN 3-8274-1010-X
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Sina M. Adl et al.: The New Higher Level Classification of Eukaryotes with Emphasis on the Taxonomy of Protists. The Journal of Eukaryotic Microbiology 52 (5), 2005; Seiten 399-451 Abstract und Volltext)
  3. ↑ Strasburger 2002, S. 699
  4. ↑ 4,0 4,1 Paul Kenrick, Peter R. Crane: The Origin and Early Diversification of Land Plants. A Cladistic Study. Smithsonian Institution Press, Washington und London 1997, S. 231. ISBN 1-56098-729-4
  5. ↑ Witzany, G. 2006: Plant Communication from Biosemiotic Perspective. Plant Signaling & Behavior 1(4): 169-178.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Yin-Long Qiu et al.:The deepest divergences in land plants inferred from phylogenomic evidence. Proceedings of the National Academy of Sciences 103(42), S. 15511–15516. online
  7. ↑ Louise A. Lewis, Richard M. McCourt: Green Algae and the origin of land plants: American Journal of Botany 91 (10), 2004, Seiten 1535-1556. Abstract und Volltext
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
W druhich rěčach