Čerwjeny januškowc
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
 |
|
| Čerwjeny januškowc (Ribes rubrum) | |
| systematika | |
|---|---|
| Domena | Eukarioty |
| Swět | Rostlinstwo |
| klasa: | (Rosopsida) |
| podklasa: | (Rosidae) |
| porjad: | (Saxifragales) |
| swójba: | Kosmačkowe rostliny (Grossulariaceae) |
| ród: | Januškowc[1] (Ribes) |
| podród: | Januškowc (Ribes) |
| družina: | Čerwjeny januškowc |
| wědomostne mjeno | |
| Ribes rubrum | |
| L. | |
Čerwjeny januškowc abo běły januškowc (Ribes rubrum) je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow.
Dalše serbske mjena su pyrička[2], čerwjeny[3] janski jahodowc[1], janowka[4], čerwjena[3] janska jahodka[5][1] a swjatojanske jahodki.
.jpg)
Wobsah |
[wobdźěłać] Wopisanje
Čerwjeny januškowc je zrunany, kerčinaty, lětozeleny nanophanerophyt bjez kałačow, kotryž wysokosć wot 1 hač 2 metra docpěwa. Młode wurostki su lochko kosmate a ze žałzami wobsadźene. Skora staršich hałuzow je čerwjeno-brune hač šěro-čorne. Pupki su jejoformowe a maja čumpate pupkowe šupizny.
Lišćowe łopjena su po wobrysy kulojte, 4 hač 10 centimetrow dołhe a hač do 7 (8) centimetrow šěroke. Wone su tři- hač pjećlapate a na spódku wutrobojte. Łopjenowe lapy su tupe a na kromje zhruba rězane. Łopjenowa delnja strona je w młodosći krótko-móškaće kosmata, pozdźišo hoła. Łopjenowy stołpik je něhdźe tak dołhi kaž łopjeno a runje tak čistozeleny.
Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja su dwusplažny, nazeleń žołte abo tež čerwjenojte barbjene a po štyrich hač wosmych w kićach rjadowane. Keluchowy bónčk je kołoformowje rozšěrjeny. W jeho nutřkownym je pjećróžkata, wuhorbjena rynka. Keluškowe łopješka su hołe, zelenkojte abo nabruń čerwjene barbjene, zdźěla čerwjenje dypkate, łopatkowe a někak dwójce tak dołhe kaž žołtojte krónowe łopješka. Próšnikowe połojcy su přez podlěšenu prochowu nitku dźělene a lochko rozpěrane.
Jahody maja přeměr wot 6 hač 7 milimetrow, su kulojte, čerwjene abo běłe, druhdy tež róžojte, transparentne a wobsahuje mnoholičbne symjenja. Płód je jědźny, brěčkaty a ma aromatiski, kisałkojty słód.
Chromosomowa ličba je n = 8.[6]
[wobdźěłać] Synonymy
Dalše wědomostne mjena su
- Ribes sativum Syme
- Ribes sylvestre (Lam.) Mert. & W.D.J. Koch
- Ribes vulgare Lam.
[wobdźěłać] Stejnišćo
Wón je jara rědki w niwowych lěsach , wudrjeńcach, kerčinach a na rěčkach . Preferuje mokru, běłohlinowu pódu.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje
Čerwjeny januškowc je w nimale cyłej Europje rozšěrjeny. Dźiwi wustupuje jenož w Belgiskej, Nižozemskej, Francoskej, Němskej a Italskej, w zbytnej Europje je z kultury wodźiwjeny.
[wobdźěłać] Wužiwanje
Zrałe płody čerwjeneho januškowca so za wujuškowanje a přihotowanje marmelady a pudinga wužiwaja abo syrje jědźa.
[wobdźěłać] Noty
- ↑ 1,0 1,1 1,2 W internetowym słowniku: Johannisbeere
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik, ISBN 3-7420-00313-5, strona 449, ale z přełožkom "Johannesbeere"
- ↑ 3,0 3,1 Prawopisny słownik, Hornjoserbski słownik, ISBN 3-7420-1920-1, strona 67, słowje "čerwjeny, čerwjena"
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik, ISBN 3-7420-00313-5, strona 128, ale z přełožkom "Johannesbeere"
- ↑ Prawopisny słownik, Hornjoserbski słownik, ISBN 3-7420-1920-1, strona 175, , ale z přełožkom "Johannesbeere"
- ↑ www.floraweb.de
[wobdźěłać] Žórła
- Gunter Steinbach (Hrsg.): Strauchgehölze (Steinbachs Naturführer). Mosaik Verlag GmbH, München 1996, ISBN 3-576-10560-3. (po němskej wikipediji)
- Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 406, w nastawku wo hórskim januškowcu (Ribes alpinum) jako podobna družina. (něm.)
- Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
- Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
- Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
- Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
