Čerwjeny januškowc

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Čerwjeny januškowc
Ribes rubrum2005-07-17.JPG
Čerwjeny januškowc (Ribes rubrum)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Eudikotyledony
Jadrowe eudikotyledony
porjad: (Saxifragales)
swójba: Kosmačkowe rostliny (Grossulariaceae)
ród: Januškowc[1] (Ribes)
podród: Januškowc (Ribes)
družina: Čerwjeny januškowc
wědomostne mjeno
Ribes rubrum
L.
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Čerwjeny januškowc abo běły januškowc (Ribes rubrum) je kerk ze swójby kosmačkowych rostlinow.

Dalše serbske mjena su pyrička[2], čerwjeny[3] janski jahodowc[1]. Jeho płód je janowka[4], čerwjena[3] janska jahodka[5][1] a swjatojanske jahodki.

Běły januškowc (Ribes rubrum)
Ilustracija
Sušenej čerwjenej januškowcaj

Wopis[wobdźěłać]

Čerwjeny januškowc je zrunany, kerčinaty, w lěće zeleny nanophanerophyt bjez kałačow, kotryž wysokosć wot 1 hač do 2 metrow docpěje. Młode wurostki su lochko kosmate a ze žałzami wobsadźene. Skora staršich hałuzow je čerwjeno-bruna hač šěro-čorna. Pupki su jejoformowe a maja čumpate pupkowe šupizny.

Łopjena[wobdźěłać]

Měnjate lišćowe łopjena su po wobrysy kulojte, dołho stołpikate, 4 hač 10 centimetrow dołhe a hač do 7 (8) centimetrow šěroke. Wone su tři- hač pjećlapate a na spódku wutrobojte abo přikušene. Łopjenowe lapy su tupe a na kromje zhruba rězane. Łopjenowy delni bok je w młodosći krótko-móškaće kosmaty, pozdźišo nahi. Łopjenowy stołpik je něhdźe tak dołhi kaž łopjeno a runje tak čistozeleny.

Kćenja[wobdźěłać]

Kćěje wot apryla hač meje. Kćenja su dwusplažne, nazeleń žołte abo tež čerwjenojte barbjene a po štyrich hač wosmych w na spočatku zrunanych, pozdźišo jako wobłuk dele wisacych kićach rjadowane. Keluchowy bónčk je kołoformowje rozšěrjeny. W jeho nutřkownym je pjećróžkata, wuhorbjena rynka. Keluškowe łopješka su hołe, zelenkojte abo nabruń čerwjene barbjene, zdźěla čerwjenje dypkate, łopatkowe a někak dwójce tak dołhe kaž žołtojte krónowe łopješka. Próšnikowe połojcy su přez podlěšenu prochowu nitku dźělene a lochko rozpěrane.

Jahody[wobdźěłać]

Jahody maja přeměr wot 6 hač 7 milimetrow, su kulojte, čerwjene abo běłe, druhdy tež róžojte, transparentne a wobsahuje mnoholičbne symjenja. Płód je jědźny, brěčkaty a ma aromatiski, kisałkojty słód. Wone wot junija dozrawja.

Někotre sorty maja žołtojte abo nazeleń běłe jahody.

Genetika[wobdźěłać]

Chromosomowa ličba je n = 8.[6]

Synonymy[wobdźěłać]

Dalše wědomostne mjena su

Stejnišćo[wobdźěłać]

Wón je jara rědki w niwowych lěsach , wudrjeńcach, kerčinach a na rěčkach . Ma radšo mokru, běłohlinowu, wutkatu pódu.

Rozšěrjenje[wobdźěłać]

Čerwjeny januškowc je w nimale cyłej Europje rozšěrjeny. Dźiwi wustupuje jenož w Belgiskej, Nižozemskej, Francoskej, Němskej a Italskej, w zbytnej Europje je z kultury wodźiwjeny.

Wužiwanje[wobdźěłać]

Zrałe płody čerwjeneho januškowca so za wujuškowanje a přihotowanje marmelady a pudinga wužiwaja abo syrje jědźa.

Nóžki[wobdźěłać]

  1. 1,0 1,1 1,2 W internetowym słowniku: Johannisbeere
  2. Jurij Kral: Serbsko-němski słownik, ISBN 3-7420-00313-5, strona 449, ale z přełožkom "Johannesbeere"
  3. 3,0 3,1 Pawoł Völkel: Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-1920-1, str. 67, pod hesłom čerwjeny, čerwjena.
  4. Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje serbskeje rěče, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2003, ISBN 3-7420-0313-5, str. 128, pod hesłom janowka, ale z přełožkom "Johannesbeere".
  5. Pawoł Völkel: Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-1920-1, str. 175.
  6. www.floraweb.de (něm.)

Žórła[wobdźěłać]

  • Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 776, z wědomostnym mjenom Ribes silvestre a ze synonymomaj Ribes rubrum, Ribes sativum (něm.)
  • Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 274 (něm.)
  • Gunter Steinbach (Hrsg.): Strauchgehölze (Steinbachs Naturführer). Mosaik Verlag GmbH, München 1996, ISBN 3-576-10560-3. (po němskej wikipediji)
  • Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 55 (něm.)
  • Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 406, w nastawku wo hórskim januškowcu (Ribes alpinum) jako podobna družina. (něm.)
  • Steinbachs Großer Pflanzenführer, ISBN 978-3-8001-7567-3, strona 296 (něm.)
  • Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
  • Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
  • Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
  • Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

« Čerwjeny januškowc » w druhich wikimediskich projektach :

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije