Wšědny swětlik

Wšědny swětlik

Wšědny swětlik (Euphrasia rostkoviana)
systematika
Domena	Eukaryoty
Swět	Rostlinstwo
	Asteridy Euasteridy I
porjad:	(Lamiales)
swójba:	Hubinkowe rostliny (Orobanchaceae)
ród:	Swětlik (Euphrasia)
družina:	Wšědny swětlik
wědomostne mjeno
Euphrasia rostkoviana
Hayne

Wšědny swětlik (Euphrasia officinalis, Euphrasia rostkoviana, E. officinalis subsp. rostokoviana) je rostlina ze swójby hubinkowych rostlinow (Orobanchaceae).

W někotrych žórłach so swójbje trudownikowych rostlinow (Scrophulariaceae) zarjaduje.

Mjeno

Wědomostne rozdźělenje roda swětlik je hišće diskutowane. Zdźěla bu Euphrasia rostkoviana z dalšimi podobnymi rostlinami k Euphrasia officinalis zjata a potom jako poddružina Euphrasia officinalis subsp. rostkoviana wobjednawana.

Wopis

Wšědny swětlik je jednolětna zelišćowa rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 2 hač 45 cm.

Stołpik je sylnje rozhałuzkowany.

Łopjena

Łopjena su snadny jedyn centimeter dołhe, přez křiž přećiwostejne, njestołpikate, jejoformowje-dołhojte a karbikowje zubate.

Kćenja

Čas kćěwa je wot meje hač oktobra. Kćenja su běłe, často fijałkojće žiłkowe a maja na delnich kćenjowych łopjenach žołty blečk. Kaž cyły kwětnistwo su husto žałzokosmate. Delnja hubka je třikónčkowa a płona.

Stejnišćo

Jako stejnišćo čerstwe (suche) łuki a pasenski trawnik hač do wysokostnych połoženjow wot 2300 m NN preferuje.

Rozšěrjenje

Rozšěrjenske ćežišćo je w srjedźnej, zapadnej a južnej Europje. W Awstriskej je tuta družina často we wšěch zwjazkowych krajach nadeńć.

Wužiwanje

Wšědny swětlik bu w ludowej medicinje za lěkowanje wokowych chorosćow nałožowany. W 14. lětstotku wěnowa Arnoldus Villanovanus swětlikej cyłu knihu. Villanovanus bě samo wot toho přeswědčeny, zo by tuta rostlina slepych zamóžnosć widźenja wróćo dać móhła. Nicholas Culpeper žortowa, dokładne přepytowanje tuteje rostliny by brylowych dźěłarjow bjezdźěłne činiło. Předewšěm při zahorjenjach w wokowych kónčinach, ale tež při wokowych bolenjach a regionalnje při žołdkowych bolenjach bu swětlik wužiwany.

W rostlinskej lěkowanju bu hišće dźensnišo wužiwany. Firma Weleda na př. krjepkowu infuziju z rostliny zhotowja.

Žórła

• Miranda Seymour: Eine kleine Geschichte der Kräuter und Gewürze, Verlag Scherz, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-502-15879-7 (z němskeje wikipedije)
• Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 192 (něm.)
• Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
• Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002)
• Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
• Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)