Tokpisinšćina

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije

Dźi do: Nawigacija, Pytać
Top Pisin
Tokpisinšćina
kraje Papuwa-Nowa Gineja
rěčnicy 120.000 maćernorěčnikow, něhdźe 3-4 miliony druhorěčnikow
klasifikacija Kreolska rěč
Bazuje na jendźelšćinje
Tokpisinšćina
družina pisma łaćonski alfabet
oficielny status
hamtska rěč Papuwa-Nowa Gineja
rěčne kody
ISO 639-2:

tpi
ISO 639-3 (SIL):

tpi
Wikipedija
Emblem Wikipedije Wopytaj wikipediju w tokpisinšćinje!
Přikład
Wótčenaš 
Papa bilong mipela
yu stap long heven.
Mekim nem bilong yu i kamap bikpela.
Mekim kingdom bilong yu i kam.
Strongim mipela long bihainim laik bilong yu long graun,
olsem ol i bihainim long heven.
Givim mipela kaikai inap long tude.
Pogivim rong bilong mipela,
olsem mipela i pogivim ol arapela i mekim rong long mipela.
Sambai long mipela long taim bilong traim.
Na rausim olgeta samting nogut long mipela.
Amen.
Wobdźěłać

Tokpisinšćina (swójske mjeno Tok Pisin) je kreolska rěč w Papuwa-Nowej Gineji. Je narodna rěč nimo rěče Motu a je druhim kreolskim rěčam podobna, kaž na př. Bislamje na Vanuatu, Pijinje na Salomonach a Torres Creole na Torres Strait (Awstralska), kotrež su z melaneziskeho pidźina nastali.

Wobsah

[wobdźěłać] Mjeno rěče

Słowo Tok-Pisin pochadźa wot tok, woznamjenjace "rozmołwa" (jendźelsce talk), a pisin, woznamjenjace "pidźin" (słowo kotrež originalnje pochadźa wot jendźelskeho business). Na rozdźěl wot sugestije mjena Tok-Pisin njeje pidźin.

[wobdźěłać] Powšitkowne

Rěč słuži předewšěm komunikaciji mjez přisłušnikami rozdźělnych rěčnych zhromadźenstwow, ma pak - hinak hač najwjetše Pidgin-rěče - tež so powyšowacu ličbu maćernorěčnych rěčnikow.

85% słowoskłada bazuje na jendźelskej rěči, mjeztym zbytk wobsteji z melaneziskich słowow, ale samo słowa z němčiny eksistuja. Rěč ma wjele narěčow, kaž na př. sylnišo wot jendźelšćiny wowliwowany Waigani-Pidgin wokoło Port Moresby. Tokpisinšćina so je z pidźinoweje rěče wuwiła, při tym tute wuwiće hišće traje, dokelž maćernorěčnicy wot wšěch rěčnikow hišće su mjeńšina. Ale tuta skupina jara rosće, při čimž wjele rěčow z jenož małkimi ličbami rěčnikow wotemrěwaja.

Přikłady:

  • apinun "dobre popołdnjo"
  • misis "mandźelska/běła žona"
  • sik "chory"
  • haus sik "chorownja"
  • gude "dobry dźeń"
  • kaikai "jědź; jěsć"
  • bulut, blut "krej" (z němskeho Blut)
  • tenkyu "dźakuju so"

[wobdźěłać] Fonetika

Tokpisinšćina je jednoriša hač jendźelšćina. Eksistuja jenož 16 konsonantow a 5 wokalow.

[wobdźěłać] Konsonanty

Labial Koronal Palatal Welar Glotal
Kluzil p b t d k g
Frikatiwne (f) v s h
Nazal m n ŋ
Lateral l
Aproksimant w j
Wibrant r
  • Hdźež so dwaj symbolaj jewitaj, lěwy reprezentuje njespěwny konsonant.
  • /t/, /d/, a /l/ móžeja pak dentalne pak alweolarne konsonanty być, mjeztym /n/ je jenož alweolarny.
  • /b/, /d/, a /g/ móžeja w někotrych narěčach přenazalne być: /mb/, /nd/ a /ŋg/.[1]
  • /f v/ su wot staršich rěčnikow bilabialnje wurjekowane: /ɸ β/, ale /f/ so často wot /p/ njerozeznawa.[1]
  • W najwjetšich narěčach Tokpisinšćiny, /r/ je podótk (jendźelsce tap) abo klepk (jendźelsce flap).

[wobdźěłać] Wjace jendźelsce

We wurjekowanju, kotrež je wjace podobne jendźelšćinje, eksistuja dalše fonemy, a to předewšěm: /ʃ/, /ʘ/, /ʒ/, /dʒ/, /ð/, /z/ a /tʃ/[1].

Fonem Přikład Přikład z přidatym fonemom[1] Woznam
/dʒ/ vilis, viles vilidj wjes
/ʃ/, f pis fish ryba
f lip lif łopjeno
/ð/ klos kloudhz drasta
/tʃ/ tisim tichim wučić
/dʒ/ senis cheinj změna; změnić

[wobdźěłać] Wokale

Tok Pisin ma pjeć wokalow, kotrež su wokalam w Španišćinje, Japanšćinje a dalšim pjećwokalnym rěčam podobne:

Prědni Centralny Zadni
Zawrjeny i u
Srjedźny e o
Wotewrjeny a

Nimo toho eksistuja tři diftongi, a to ai, au a oi.

kaikai "jědź; jěsć"
haus "dom, hěta"
boi "słužownik; hólc"

[wobdźěłać] Gramatika

Kaž druhe kreolske rěče tokpisinšćina ma relatiwnje jednoru gramatiku. Njeeksistuje konjugacija ani deklinacija.

[wobdźěłać] Werby

W tokpisinšćinje eksistuja tři werbowe klasy.

  • Werby ze sufiksom (-im, z jendźelskeho him), kotryž su transitiwne, kaž na př. giv "dać", givim "(što/koho) dać". Ale někotre werby móžeja bjez sufiksa transitiwne być, kaž na př. kaikai "jěsć".
  • Werby w pochadnej formje, tuž bjez -im, kotrež su njetransitiwne.
  • Pomocne werby.

Při někotrych werbach njetransitiwna forma złóžku podwoja, mjeztym zo so tute podwojenje při wotwodźenej formje na -im njestawa. Na př. lukluk "kukać, hladać"; lukim "widźeć".

Wjele werbowych zdónkow hodźi so ze sufiksom abo bjez sufiksa wužiwać.

Njetransitiwny Přełožk Transitiwny Přełožk
Mi save rait.
Mi inap rait.		 Móžu pisać. Mi save raitim pas.
Mi inap raitim pas.		 Móžu list pisać.
Em i rit. Wón/Wona čita. Em i ritim buk. Wón/Wona knihu čita.
Wara i boil pinis. Woda so je wariła. Meri i boilim wara pinis. Žona je wodu warił.
Mi lukluk. (Ja) hladam. Mi lukim yu. // Mi lukim bikpela man. Widźu će. // Widźu wulkeho muža.
Mi giv. Dam. Mi givim kaikai long meri. Dam žonje jědź.

Někotre transitiwne werby na -im bazuja na druhich słownych družinach, kaž na př. substantiw, adwerb, adjektiw.

Słowne družina Baza forma Přełožk Transitiwny werb Přełožk
adwerb bek wróćo bekim mytować; narunać, narunować;
wróćić, wróćeć
adwerb bihain po (+ lokatiw) bihainim slědować; napodobnjeć
substantiw bilip wěra bilipim wěrić
substantiw brum mjetawka brumim čisćić, rjedźić
adjektiw daun hłuboki daunim pobić, dobyć; dele pušćić/pušćeć
substantiw kom česak komim česać
substantiw kot sudnistwo, sud; wusud kotim wobskoržeć; so hóršić; zasudźeć
substantiw lait swětło laitim zapalić
substantiw win dych, wodych; powětr; wětr winim wěć, duć
substantiw win dobyće winim pobić, dobyć; přetrjechić

Druhdy zmóžnja kóncowka -im mjez słowami rozeznawać, kotrež bychu hewak homonymy byli.

Słowne družina Forma bjez sufiksa Přełožk Transitiwny werb Přełožk
substantiw het hłowa; hłowny hetim hidźić; zacpěwać // hłójčkować
adjektiw holi swjaty holim dźeržeć
substantiw kari // kar curry // awto karim wutrać; porodźić, porodźeć;
njesć, nosyć
adjektiw kol, kolpela zymny kolim wołać
Partikla (časćica) i

Po pronomeny za 3. wosobu w singularje, wšě wosoby w pluralu a po substantiwje jako subjekt dyrbi partikla i stać.

Po slědowacych słowach so partikla i móže wuwostajeć: mipela, yupela, ken, laik.

Druhdy so partikla i jako formu werba "być" přełožić.

Bjez partikle i Přełožk Z partiklu i Přełožk
Mi kam. // Yu kam. Přińdu. // Přińdźeš. Emi i kam. Wón/Wona přińdźe.
Mi kaikai. // Yu kaikai. (Ja) jěm. // (Ty) jěš. Ol i kaikai. Woni/Wone jědźa.
Mi wok. // Yu wok. (Ja) dźěłam. // (Ty) dźěłaš. Tom i wok. Tom dźěła.
Mipela go. // Yupela go. Dźemy. // Dźeće. Mipela i go. // Yupela i go. Dźemy. // Dźeće.
Sip i longpela. Łódź je dołha.
Partikle za časy

Dokelž konjugacija faluje, za časy so partikle wužiwaja. Pozicija partikle i wotwisuje wot wužiwaneje partikle za čas. Steji tuž před bin, ale po bai.

Čas Partikla Přikład Přełožk
preteritum bin Mi bin go // Em i bin slip (Ja) dźěch // Wón/Wona spaše
perfekt pinis Mi go pinis // Ol i slip pinis (Ja) sym šoł/šła // Woni/Wone su spali
futur bai Mi bai go // Man bai i wok tumora. (Ja) póńdu // Muž budźe jutře dźěłać.
Přeběhowa forma

Přeběhowa forma prezensa twori so z pomocu słowa stap, kaž na př. kaikai stap "jědźenje".

Jon i wok i stap nau. "Jon runje dźěła."

Druhe přeběhowa forma so z pomocu wok long twori.[1]

Mi wok long drilim hul bilong skru i go insait bihain. "Toču runje dźěru za šrub zasadźeny po tym."
Modalne werby

Tokpisinšćina ma někotre modalne werby.

Werb Woznam Etymologija Přikład Přełožk
laik rady činić jendźelsce like Man i laik wok. Muž rady dźěła.
save zwučenosć portugalsce saber Wokboi i save wok long fonde. Dźěłaćer dźěła na štwórtkach.
ken směć jendźelsce can Meri i ken wok. Žona smě dźěłać.
mas dyrbjeć jendźelsce must Emi i mas wok. Wón/Wona dyrbi dźěłać.
inap1 móc jendźelsce enough[1] Jon inap wok. Jon móže dźěłać.

1 Steji snadź fonologiskeje formy dla (i + inap > inap) bjez partikle i. Ale při negaciji so partikla i wužiwa.

Kopula

Eksistuja tři móžnosće werb być do tokpisinšćiny přełožić.

  • Hdy by so měł substantiw bliže postajić, so partikla i wužiwa. Na př. Ol pik i enimal. "Swinje su zwěrjata."
  • Jeli wo wokomikny staw dźe, to so słowo stap wužiwa. Na př. Mi stap we? "Hdźe sym?", Yu stap long haus. "Sy w domje.", Mi stap gut. "Wjedu derje."
  • Jeli wo přitomnosć abo eksistencu wot něčeho dźe (němsce da ist; es gibt), to so werb gat wužiwa. Na př. I gat wanpela pukpuk long riva. "Eksistuje krokodil w rěce."

[wobdźěłać] Pronomeny

Gramatiska wosebitosć tokpisinšćiny stej dwě formje při wosobowym pronomenje 1. wosoby w dualu a pluralu, a to ekskluziwna a inkluziwna forma.

  • ekskluziwna forma: Mipela i save (Znajemy. - Ale jenož skupina, za kotruž rěčnik rěči, to znaje.)
  • inkluziwna forma: Yumi save (Znajemy. - A skupina, za kotruž rěčnik rěči, a tež ta, ke kotrejž wón rěči, to znaje.)

Paradigma wariěruje we wotwisnosći wot lokalnych rěčow; dual je z wašnjom, trial wšak mjenje. Najwjetši inwentar pronomenow tokpisinšćiny je:

Singular Dual Trial Plural
1st ekskluziwny mi
(I)		 mitupela
(wón/wona a ja)		 mitripela
(wobaj a ja)		 mipela
(woni/wone a ja)
1st inkluziwny - yumitupela
(ty a ja)		 yumitripela
(mój a ja)		 yumipela / yumi
(wy a ja)
2nd yu
(ty)		 yutupela
(wój)		 yutripela
(wy tři/třo)		 yupela
(wy štyri/štyrjo abo wjace)
3rd em
(wón/wona)		 tupela
(wonaj/wonej)		 tripela
(woni třo/wone tři)		 ol
(woni štyrjo/wone štyri abo wjace)
To a tamne

Jako demonstratiwne pronomeny so sćěhowace słowa wužiwaja, jeli wo bliskosć dźe:

  • hia
  • em ... hia
  • dispela
Pukpuk hia i gat bikpela tis. "Tutón krokodil ma wulke zuby."

Za dalokosć so em ... long hap wužiwa.

Em pusi long hap kaikai liklik rat. "Tamna kóčka žerje myš."

W pluralu wšak so sćěhowace formy wužiwaja:

  • ol ... hia
  • ol ... long hap
Ol dok hia i kraim, ol dok long hap i slip. "Tute psy šćowkaja, tamne psy spja."

[wobdźěłać] Substantiwy

Substantiwy pady a genusy nimaja. Za plural słowo ol před tym steji, jeli tam numeral njesteji.

Singular Přełožk Plural Přełožk
Mi lukim dok. Widźu psa. Mi lukim ol dok. // Mi lukim foapela dok. Widźu psy. // Widźu štyri psy.
Wanpela meri Jedna žona Tupela meri Dwě žonje

Jeli chceš substantiw po splahu rozeznawać, móžeš za muske stworjenčko słowo man a za žónske stworjenčko słowo meri wužiwać.

Pukpuk meri i kaikai wanpela dok man. "Žónski krokodil žerješe muskeho psa."
pikinini man "syn"
pikinini meri "dźowka"

[wobdźěłać] Zestajenje

Eksistujetej dwaj typaj zestajenych substantiwow.

Rozdźělene pisane su
Substantiw Po słowje Woznam
skin diwai koža štom skora
masta kot knjez sud/prawo prawiznik
kot ren płašć dešć dešćikowy płašć
bokis diwai[1] kašćik drjewo drjewjany kašćik
dua ain[1] wrota železo železne wrota
haus kapa[1] dom blach dom z blachowej třěchu
mit sol[1] mjaso sól woselena/naselena/słonena mjaso
Hromadu pisane su
Substantiw Po słowje Woznam
skulrum šula rumnosć šulowa rumnosć
wokboi dźěło hólc dźěłaćer
skulboi šula hólc šuler

[wobdźěłać] Adjektiwy

Adjektiwy často maja sufiks -pela (z jendźelšćiny "fellow"), hdyž substantiwy modifikuja; wuwzaće je liklik "małki". Liklik da so tež jako adwerb z woznamom "trochu" wužiwać, kaž na př. dispela bikpela liklik ston, "tutón trochu wulki kamjeń".

Adjektiwy z jednozłóžkowym zdónkom, kaž na př. gut, bik, nais, so přeco z kóncowku -pela jewja a steja před substantiwom, kotryž maja wopisować.

bikpela haus "wulki dom" (ale bikpela bilong haus "wulkosć doma"[1])
naispela meri "dušna/šikwana žona"
strongpela man "sylny muž"

Adjektiwy z wjacezłóžkowym zdónkom, kaž na př. nogut, so přeco bjez kóncowki jewja a steja po substantiwje, kotryž maja wopisować.

taim nogut "špatne wjedro"
skulboi orait "spokojny šuler"

Dokelž adjektiw liklik wobsteji z dweju jenakeju złóžkow, maja tón adjektiw za jednozłóžkowy. Tohodla steji před substantiwom.

liklik haus "mały dom"
Stopnjowanje

Za stopjnowanje so słowje moa (za komparatiw) a long ol (za superlatiw) wužiwatej, kotrejž substantiwej slědujetej.

liklik "mały"
liklik moa "mjeńši"
liklik long ol "najmjeńši"

Ale eksistujetej dwě wuwzaći, a to słowje planti "wjele" a hanggre "hłódny", kotrejž so za superlatiw słowo tumas wužiwatej (wono hewak woznamjenja "jara", kaž na př. liklik tumas "jara mały").

hanggre "hłódny"
hanggre moa "hłódniši"
hanggre tumas "najhłódniši"
Přirunanje

Za přirunanje so słowo olsem wužiwa.

Ples hia na ples long hap olsem i nogut. "Tuta wjes a tamna wjes stej jenak špatnej."
Mi gat bigpela moa pik olsem yu gat. "Mam wjetše swinjo hač ty (maš)."

[wobdźěłać] Adwerby

Adwerby so wot adjektiwow přez to rozeznawaja, zo kóncowka -pela faluje. Nimo toho steja po werbje.

Em i strongpela man, em i wok strong. "Wón je sylny muž, wón sylnje dźěła."
Gutpela buk hia. Em i peim gut. "To je dobra kniha. Předawa so derje."

[wobdźěłać] Prepozicije

Eksistujetej jenož dwě woprawdźitej prepoziciji: bilong (z "belong"), kotraž woznamjenja "wot" abo "za" (tuž přiwuznosć, wobsedźenstwo, swójstwo), a long, kotraž woznamjenja wšo wostatne. Někotre frazy so jako prepozicije wužiwaja, kaž na př. long namel (bilong), "srjedź, wosrjedź".

long
Přikład Hornjoserbska prepozicija Přełožk
i siutim long spia z (+ instrumental) třěleć z hlebiju
i go long rot na (+ lokatiw); po (+ lokatiw) hić na dróze; hić po dróze
i stap long tebol na (+ lokatiw) być na blidźe
i kam long Siamani z (+ genitiw) přińć z Němskeje

Móže so tež ze substantiwami kombinuje.[1]

Přikład Přełožk Kompleksna prepozicija Přełožk
aninit long taunam pod syću přećiwo moskitam, pod moskitowej syću aninit long pod (+ instrumental)
antap long paia nad wohenjom antap long nad (+ instrumental)
gaden arere long haus rola/pola pódla doma arere long pódla (+ genitiw); podłu (+ genitiw)[2]
arere long rot pódla dróhi
ausait long penalti eria zwonka šěsnatki autsait long zwonka (+ genitiw)
rum baksait long bikpela laplap rum zady gardiny/zawěška baksait long zady (+ genitiw), za (+ lokatiw)
bihain long zady (+ genitiw), za (+ instrumental); po (+ lokatiw)
i stap insait long haus być znutřka doma, być w domje insait long znutřka (+ genitiw), w (+ lokatiw)
graun insait long mak areal znutřka kolikow/stołpow
bus klostu long nambis lěs blisko pobrjoha/brjoha/přibrjoha klostu long blisko (+ genitiw); podłu (+ genitiw)[2]
banis namel long tupela rum sćěna/murja mjez dwěmaj rumomaj namel long mjez (+ instrumental); srjedź/wosrjedź (+ genitiw)
namel long gaden srjedź zahrody
namel long 6 mun na 12 mun mjez šěsć a dwanaće měsacami
paslain long bal i kamap před přichadźacym bulom, před bulom, kotryž přińdźe paslain long před (+ instrumental)
raun long haus sel wokoło stana raun long wokoło (+ genitiw)
bilong
Přikład Hornjoserbska prepozicija Přełožk
Brata bilong mi i lukim bilong kaikai. -1 ; za (+ instrumental) Mój bratr za jědźu pyta.
Em i brata bilong mi. -1 Wón je mój bratr.
Wona tež móže funkciju jedneje konjunkcijow "zo by"; "dokelž" měć.
Em i kam bilong lukim yupela. zo by Wón/Wona přińdźe, zo by was widźał(a).
Liklik pikinini i krai bilong no gat kaikai. dokelž Małe dźěćo rjeji, dokelž jědź nima.

1 To je ekwiwalent serbskeho posesiwneho pronomena.

[wobdźěłać] Konjunkcije

Eksistuja konjunkcije na "a", o "abo", sapos "jeli" a tasol "ale; jenož; jeli".

na
wanpela meri na tupela pikinini "jedna žona a dwě dźěsći"
o
tupela man o tripela man "dwaj mužej abo třo mužojo"
sapos
Sapos mi hanggre, mi mas kaikai. "Jeli sym hłódny, dyrbju jěsć."
tasol

Jeli steji na spočatku sady, to woznamjenja "ale; jeli", mjeztym zo na kóncu sady abo po někajkim słowje tasol "jenož" woznamjenja.

Tasol tupela pikinin i no laik kaikai. "Ale dwě dźěsći nochcetej jěsć."
Mi save tok Pisin liklik tasol. "Móžu jenož mało Pidgin rěčeć."

Přirunaj tež

Mipela tasol i kaikai mango. "Jenož my jěmy mangi."
Mipela i kaikai mango tasol. "Jěmy jenož mangi."

[wobdźěłać] Numerale

Tokpisinšćina ma numerale z jendźelšćiny, ale často wužiwa kóncowku -pela.

Cyfra Tokpisinšćina Přikład Přełožk 11-20 11-20 z jendźelskeje 10-100 10-100 z jendźelskeje
1 wan, wanpela wanpela pikinini jedne dźěćo wanpela ten wan ileven wanpela ten
2 tu, tupela tupela buk dwě knize wanpela ten tu twelve, twelpela tupela ten twenti, twentipela
3 tri, tripela tripela meri tři žony wanpela ten tri tetin, tetinpela tripela ten teti
4 foa, fopela fopela pusi štyri kóčki wanpela ten foa fotin fopela ten foti
5 faiv, faivpela faivpela dok pjeć psow wanpela ten faiv fiftin faivpela ten fifti
6 sikis, sikispela sikispela fail šěsć datajow wanpela ten sikis sikistin sikispela ten sikisti
7 seven, sevenpela sevenpela de sydom dnjow wanpela ten seven seventin sevenpela ten seventi
8 et, etpela etpela man wósmjo mužojo wanpela ten et etin etpela ten eti
9 nain, nainpela nainpela diwai dźewjeć štomow wanpela ten nain naintin nainpela ten nainti
10 ten, tenpela tenpela yia dźesać lět tupela ten twenti, twentipela wan handet

[wobdźěłać] Dalše přiznamjenja

Reduplikacija je jara běžna w tokpisinšćinje, mjeztym zo móže rozdźělne funkcije měć:

  • pokazuje plural: kainkain "rozdźělne družiny wot"
  • markěruje intensiw abo iteratiw:
Jednozłóžkowe słowo Woznam Etymon Dwuzłóžkowe słowo Woznam
luk kukać, kuknyć jendźelsce look lukluk hladać, widźeć
tok zdźělenka, słowo; powědać, prajić, rěčeć jendźelsce talk toktok diskusija, rěč
Jednozłóžkowe słowo Woznam Etymon Dwuzłóžkowe słowo Woznam Etymon
lap směchi; so smjeć jendźelsce laugh laplap material za drastu
lik dźěra; přepušćić wodu jendźelsce leak liklik małki; tróšku awstronezisce ikilik
sip łódź jendźelsce ship sipsip wowca jendźelsce sheep

Někotre z tutych přiznamjenjow pochadźeja wot zhromadnych gramatiskich normow Awstroneziskich rěčow - hačrunjež zwjetša w zjednorjenej formje. Druhe přiznamjenja wšak, kaž jako słowoslěd, su jendźelšćinje bóle podobne.

[wobdźěłać] Słowoskład

Słowoskład wobsahuje słowa rozdźělneho pochada, a to po něhdźe 85 % z jendźelšćiny, a zbytk z melanesiskich rěčow, portugalšćiny a němčiny.

Informacije wo pochadźe słowow
Słowo Woznam# Etymon Komentar
Z jendźelšćiny
bagarapim boleć; ničić, kóncować bugger up + him
kisim dóstać; wzać, brać; přiwzać, přijimać, přijeć catch him
meri žona Mary
mi ja me
sapos jeli suppose
yu ty you Na rozdźěl wot jendźelšćiny so
jenož w singularje wužiwa.
Z mikronesiskich rěčow
binatang insekt; wirus binatang 'Tier, Vieh'[3] [4] Z malajišćiny
sayor zelenina sayur[3]
susu mloko; nadro susu[3]
balus hołb; lětadło balus 'airplane'[5], balu 'pigeon'[6] El Tolai
diwai arbo; ligno davai[5]
kiau[7] jejko; cybla; mudo kiau[5]
lapun[7] stary; wobstarny
liklik małki; tróšku ikilik[5]
palai[7] ješćelca
Z němčiny
beten preĝi beten
binen pčołka Bienen Nimo słowa bi
bruk łamać, lemić; so łamać, so lemić Bruch
gip jěd Gift
rausim wotstronić; pušćić[8]" raus + sufiks -im
Z portugalšćiny
pikinini dźěćo pequeninho "jara małki"
save znać; móc; wědźeć; pytnyć; znaće, wěda saber

# Tam so jenož zakładna forma mjenuje, dokelž by hewak tam njepřehladny było.

Wjele słowow so přez kompoziciju twori.

  • biknait "połnóc" (ze słowow bik "wulki", nait "nóc")
  • biknem "mjeno, reputacija; sławny" (ze słowow bik "wulki", nem "mjeno")
  • mausgras "broda" (ze słowow maus "huba", gras "trawa; włosy, kosmy; wołma")
  • pikinini i dring susu yet "baby" (po słowach "dźěćo, kotrež hišće mloko pije")

Při někotrych słowach prawopis móže wotwisnje wot narěče wariěrować.

  • bilong, blong, blo "wot, z (+ genitiw)"
  • dispela, disla "tutón, tuta, tute"[1]
  • em, en (často po słowomaj bilong a long, tuž: bilong en, long en) "wón, wona, wono"[1]
  • halivim, halvim, helvim, helpim "pomhać"
  • long, lo "na, při, ..."[1]
  • -pela, -pla sufiks při numeralach, adjektiwach a pronomenach[1]

[wobdźěłać] Rozdźěle we woznamje

Na rozdźěl wot jendźelskich etymonow słowa často rozdźělne woznamy maja.

Słowo Woznam po Jendźelšćinje Přidate woznamy
gras trawa kosma, włosy; pjero
karim njesć, nosyć rodźić
inap dosć kmany
laik kaž chcyć što činić, so hotować/so nastajić p/so nastajeć/wobch. so rychtować na čo
sapim wótřić rězbarić, rězbować, wurězbować

[wobdźěłać] Homonymija

Dokelž Tokpisinšćina ma mjenje zwukow hač Jendźelšćina, často eksistuja homonymy, kotrež rozdźělne etymony maja.

Nastanje homonymow
bek zak, toboła; měch jendźelsce bag
wróćo jendźelsce back
hat twjerdy jendźelsce hard
wutroba jendźelsce heard
kłobuk; čapka jendźelsce hat
horcy, ćopły jendźelsce hot
sel bělizna; skorpawa, skorpizna; ... jendźelsce shell
płachta; płachtakować, płachćić jendźelsce sail; to sail
banka (biologija) jendźelsce cell

Často so přidatne elementy abo alternatiwne formy wužiwaja, zo by homonymy wobešli.

Kaž na př. město jendźelskeju słowow nail a kneel so formje nil a nildaun wužiwatej.

Ale tež reduplikacija so móže za to wužiwać.

Kaž na př. z jendźelskeju słowow ship a sheep stej formje sip a sipsip nastałoj.

[wobdźěłać] Noty

  1. ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 Nastawk "Tok Pisin, die Verkehrsprache Melanesiens", na stronach 16 ("-pela"), 29 ("long", substantiwy), 33 (progresiwna forma, modalny inap) a 39 ("long")
  2. ↑ 2,0 2,1 Hlej Kauderwelsch 18, na stronje 156, 161
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Erich-Dieter Krause: Wörterbuch Indonesisch-Deutsch, ISBN 3-324-00470-5, na stronach 61 (binatang); 399 (sayur); 434 (susu)
  4. ↑ Adolf Heuken: Wörterbuch Deutsch-Indonesisch, ISBN 3-324-0609-0, na stronomaj 506 a 577
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Kurs wo Tolai-rěč Druha wersija kursa
  6. ↑ Wo fonologiji wot Tolai
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Strona wo rěčnych warjetetach
  8. ↑ němsce entlassen

[wobdźěłać] Žórła

  • Bildatlas der Sprachen, ISBN 978-3-937872-84-1, strony 107, 147-153 (něm.)
  • Kauderwelsch Band 18, Pidgin-Englisch für Papua-Neuguinea, 3. nakład 2001, ISBN 3-89416-517-0 (něm.)
  • Papua New Guinea TOK PISIN ENGLISH Dictionary, The perfect dictionary for learners of English and Tok Pisin, Oxford University Press 2008, ISBN 978-0-19-555112-9 (jendź.), (tpi.)

[wobdźěłać] Eksterne wotkazy

Wikipedia
 Wikipedija w Tok Pisin
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije