Prawa włóska worješina

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Prawa włóska worješina
Juglans regia - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-081.jpg
Prawa włóska worješina (Juglands regia)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Rosidy
Eurosidy I
porjad: (Fagales)
swójba: (Juglandaceae)
ród: Włóska worješina[1] (Juglands)
družina: Prawa włóska worješina
wědomostne mjeno
Juglands regia
L. (1753)
Škitny status
Kategorija wohroženja (ČKwd)
EX EW CR EN VU NT LC
Horizontal rule line (black-blue).gif
Kategorija: powyšeneho rizika
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg
Hojenska rostlinaJědźna rostlina

Prawa włóska worješina (Juglands regia) je štom ze swójby (Juglandaceae).

Habitus
Lisćo a płody
Muske kwětnistwa
Žónske kćenja
Płody włóskeje worješiny
Płodaj

Wopis[wobdźěłać]

Prawa włóska worješina je w lěću zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 5 hač do 25 m.

Zdónk je zwjetša krótki, króna je šěroka, kulowata hač jejkojta a sylne hałuzy su rozšěrjene.

Skora je šěra, na spočatku hładka a pozdźišo podołhostnje rozpukana.

Łopjena[wobdźěłać]

Łopjena su měnjate, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku swětliše, docpěwaja dołhosć wot 40 (20-50) cm. Wone su njeporowje pjerite a wobsteja z 5 hač 9 cyłokromnych, jejkojtych pjeritych łopješkow z dołhosću wot 15 cm. Rozrybowane łopjena aromatisce wonja. Zymske pupki su kulowate abo jejkojte a docpěwaja wulkosć wot 4 hač do 6 mm.

Kćenja[wobdźěłać]

Rostlina je chětře rosćaca a tohodla je hižo po 10 hač 15 lětach kmana ke kćěwje.

Kćěje wot apryla hač do meje. Kćenja su njenahladne, jednosplažne a so z łopjenami jewja. Rostlina je jednodomna. Muske micki so hižo loni załožuju a jako 5-6 mm dołhe pupki přezymuja. Muske wisace micki su žołtozelene a docpěwaja dołhosć wot 5 hač 15 cm. Žónske kćenja steja po dwěmaj (jednu) hač po třoch (pjećoch) na kóncu łopjenatych młodych wurostkow. Kćenjowa wobalka je z płódnikom zarosćena. Kćenja so wot wětra wopróša.

Płody[wobdźěłać]

Póčkaty płód je owalny hač kulowaty, maksimalnje 5 cm tołsty, ma zelenu skorpawu a brózdźene, swětłobrune drjewjane jadro. Płody wot septembra hač do oktobra dozrawja. Wone wobsahuja hač do 60 % tučneho wolija. Soje, wróny, wjewjerčki, drěmotki a myše płody rozšěrjuja.

Juglon[wobdźěłać]

Hižo wučeny Plinius je pytnył, zo pod štomom lědma druhe rostliny rostu. Přičina za to je wobsahowa maćizna juglon, kotryž kołochowanje a rosćenje wjele rostlinskich družinow zahaći. Měza čerstwych łopjenow a zelenych skorpawow intensiwnje žołtobrunje kožu zabarbi.

Stejnišćo a rozšěrjenje[wobdźěłać]

Pochoda z Aziji a regiona wuchodneho srjedźneho morja. Rostlina je z Romjanow k srjedźnej Europje přišła.

Ma radšo hłubokosahace, włóžne, wutkate, wapnite hač po prawym měrje kisałe hlinjane a łučinowe pódy.

Wužiwanje[wobdźěłać]

Štom poskići drjewo, drjewjanu bajcu a wolijowe symjenja. Jeho brunočerwjene, ćmowje mustrowane drjewo so za meble wužiwa.

Nóžki[wobdźěłać]

  1. W internetowym słowniku: Walnuß

Žórło[wobdźěłać]

  • Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, strona 318 (něm.)
  • Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, strona 222 (něm.)
  • Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, strony 142, 154, 173, 182 (něm.)
  • Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 434 (něm.)
  • Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, strona 137 (něm.)
  • Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 396 (něm.)
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije