Sydomlětna wójna
Sydomlětna wójna mjez 1756 a 1763 bě wójna mjez Wulkej Britaniskej, Pruskej a Hannoverom na jednej stronje a Francoskej, Awstriskej, Ruskej, Šwedskej a Sakskej na druhej stronje. Tuž běchu nimale wšě europske wulkomocy wobdźělene. Na kóncu wójny bě so Pruska jako jedna z pjeć europskich wulkomocow etablěrowała.
Bě to swětowy konflikt, w kotrymž so w Europje, Sewjernej Americe, Indiskej a na Karibiskich kupach wojowaše. W pozdźišich fazach konflikta přidružichu so Španiska a Portugalska a nimo toho Nižozemska, kotraž bě na spočatku spytała neutralna wostać, doniž so jeje jednotki w Indiskej njenapadnychu.
Tutón konflikt móže so jako wójna wo hegemoniju wobhladować, přetož so wjetšina tehdyšich wulkomocow na nim wobdźěleše a předstaji zdobom rozsudnu fazu w lětstotki trajacych francosko-britiskich wojowanjach wo nadknjejstwo w Sewjernej Americe a wo globalne nadknjejstwo.
Charakteristiske za Sydomlětnu wójnu běchu woblěhowanja a wotpalenja městow kaž tež bitwy na wotewrjenych polach kaž tež nimoměry wysoka ličba woporow. Trochuje so, zo je mjez 900.000 a 1,4 miliony ludźi na sćěhi wójny zemrěło.
Přičiny
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Direktna přičina bě inwazija a slědowace wobsadźenje Sakskeje přez pruskeho krala Bjedricha II.
Indirektny konflikt mjez Wulkej Britaniskej a Francoskej wo kolonije w Sewjernej Americe, zwjazkarstwa mjez Francoskej a Awstriskej (tak mjenowany přewrót aliancow) a mjez Jendźelskej a Pruskej, prócowanje Wulkeje Britaniskeje wo swětowu hegemoniju a wotstronjenje Francoskeje jako hłowneho riwala, prócowanje Awstriskeje wo wróćozdobyće Šleskeje.
Sydomlětna wójna we Łužicy
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Tež serbska Łužica běše městno surowych wojowanjow, tak na přikład w bitwje pola Bukec w oktobrje 1758. Wjele wsow so ćežko wobškodźichu a ludźo tradachu hłód. Tak zhubi na přikład serbski farar a pčołar Hadam Bohuchwał Šěrach w Budyšinku w běhu wójny wšě swoje tři dźowki.
