Pólska

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
52.1519.38
Republika Pólska
Herb Polski.svg Flag of Poland.svg
zakładne daty:
swójske mjeno Rzeczpospolita Polska
stolica Waršawa
přestrjeń 312.679 km²
wobydlerstwo 38.485.779 (2014)[1]
hustosć 123,1 wob./km²
forma knježerstwa republika
hłowa stata prezident
Andrzej Duda (wot 2015)
šef knježerstwa ministerska prezidentka
Beata Szydło (wot 2015)
měna złoty
hamtska rěč pólšćina
hymna Mazurek Dąbrowskiego
časowe pasmo UTC+1
njewotwisnosć 11. nowembra 1918
Top Level Domain .pl
telefon +48
awtowa značka PL
karta
Awstriska Belgiska Bołharska Cypernska Čěska Němska Danska Danska Estiska Španiska Finska Francoska Francoska Zjednoćene kralestwo Zjednoćene kralestwo Grjekska Grjekska Madźarska Irska Italska Italska Italska Litauen Luxemburgska Letiska Nižozemska Pólska Portugalska Rumunska Šwedska Słowjenska Słowakska Islandska Čorna Hora Makedonska Chorwatska Turkowska Turkowska Malta Serbiska Grönlandska Fereje Norwegska Norwegska Isle of Man Guernsey Jersey Andorra Monako Šwicarska Liechtenstein Vatikanske město San Marino Albanska Kosowo Bosniska a Hercegowina Moldawska Běłoruska Ruska Ukraina Awtonomna republika Krim Kazachstan Abchaziska Južna Osetska Georgiska Azerbajdźan Azerbajdźan Armenska Iran Libanon Syriska Israel Jordaniska Sawdi-Arabska Irak Ruska Tuneziska Algeriska MarokkoKarta
Wo tutym wobrazu
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Pólska (pólsce Polska) je srjedźoeuropski stat mjez Baltiskim morjom a Karpatami. Stolica a najwjetše město je Waršawa.

Oficielna rěč w Pólskej je pólšćina, su pak tež někotre mjeńšinowe rěče oficielnje připóznate, kaž na přikład kašubšćina, němčina a běłorušćina.

Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Mjezuje z Němskej na zapadźe, z Čěskej a ze Słowakskej na juhu, z Ukrainu na juhowuchodźe, z Běłoruskej na sewjerowuchodźe, z Ruskej, Litawskej a Baltiskim morjom na sewjeru.

Najwyša hora je Rysy w horach Tatry (2499 m nad normalnej nulu), a najniše městno su Żuławy Wiślane (1,8 m pod normalnej nulu).

Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja tež wuchodne kónčiny Łužicy k Pólskej.

Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Čisło Mjeno Wobydlerstwo Wojewódstwo
1 Wopon Warszawy Waršawa 1 724 404 (2013) Mazowske
2 Wopon Łodzi Łódź 767 628 Łódźske
3 Wopon Krakowa Krakow 757 144 Małopólske
4 Wopon Wrocławia Wrócław 635 932 Delnjošleske
5 Wopon Poznania Poznań 567 882 Wulkopólske
6 Wopon Gdańska Gdańsk 458 053 Pomorske
7 Wopon Szczecina Šćećin 411 119 Zapadopomorske
8 Wopon Bydgoszczy Bydgoszcz 366 074 Kujawsko-Pomorske
9 Wopon Lublina Lublin 354 967 Lublińske
10 Wopon Katowic Katowice 317 220 Šleska
11 Wopon Białegostoku Białystok 294 864 Podleske
12 Wopon Gdyni Gdynia 252 791 Pomorske
13 Wopon Częstochowy Częstochowa 246 890 Šleska
14 Wopon Radomia Radom 227 018 Mazowske
15 Wopon Sosnowca Sosnowiec 226 034 Šleska
16 Wopon Kielc Kielce 208 193 Swjatokřižske
17 Wopon Torunia Toruń 208 007 Kujawsko-Pomorske
18 Wopon Gliwic Gliwice 199 451 Šleska
19 Wopon Zabrza Zabrze 191 247 Šleska
20 Wopon Bytomia Bytom 187 943 Šleska
21 Wopon Bielska-Białej Bielsko-Biała 176 987 Šleska
22 Wopon Olsztyna Olsztyn 176 864 Warmińsko-Mazurske
23 Wopon Rzeszowa Rzeszów 163 069 Pokarpatske
24 Wopon Rudy Śląskiej Ruda Śląska 146 582 Šleska
25 Wopon Rybnika Rybnik 141 580 Šleska

Wojewódstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Wojewodztwa.svg

Pólska wobsteji ze slědowacych wojewódstwow (pol. województwo):

  1. Delnjošleska
  2. Kujawsko-pomorska
  3. Łódźska
  4. Lublińska
  5. Lubušska
  6. Małopólska
  7. Mazowska
  8. Opolska
  9. Pokarpatska
  10. Podleska
  11. Pomorska
  12. Šleska
  13. Swjatokřižska
  14. Warmińsko-Mazurska
  15. Wulkopólska
  16. Zapadopomorska

Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Andrzej Duda je wot 7. awgusta 2015 jako naslědnik Bronisława Komorowskeho z prezidentom Pólskeje. Komorowski bě naslědnik Lecha Kaczińskeho (Prawo i Sprawiedliwość), kotryž 10. apryla 2010 přez spad lětadła smjertnje znjezboži. Wot lěta 2007 tworješe liberalno-konserwatiwna strona PO a jeje koaliciski partner, pólska ludowa strona PSL knježerstwo. Spočatnje pod ministerskim prezidentom Donaldom Tuskom a wot 2014 z ministerskej prezidentku Ewa Kopacz. Po wólbach w oktobrje 2015 přewza PiS z načolnej kandidatku Beatu Szydło tež pólske knježerstwo.

Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Pólska za čas Bolesława Chrobłeho

Spočatki Pólskeje namakaja so w času knježerstwa Mieszka I.. W lěće 966 je so Pólska z křesćanskim krajom stała. Prěni kral Pólskej běše w lěće 1025 Bolesław Chrobły.

Unija w 17. lětstotku

Wot 1385 tworješe Pólska hromadźe z Litawskej uniju, kotraž mjenowaše so tež Rzeczpospolita Obojga Narodów („Republika dweju narodow“).

W lěće 1795 rozdźěli so Pólska mjez Pruskej, Ruskej a Rakusko-Wuherskej a eksistenca jako njewotwisny stat přesta za wjace hač 120 lět. Hakle po prěnjej swětowej wójnje a rozpadźe Rakusko-Wuherskeje a ruskeho carstwa dósta swoju njewotwisnosć wróćo.

II. republika (1919–1939)

Za čas druheje swětoweje wójny zhubi Pólska wjace hač 5,6 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje 16 % dowójnskeho wobydlerstwa. Wot 1945 do 1989 bě pod wliwom Sowjetskeho zwjazka z komunistiskej Ludowej republiku (Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL).

Wot lěta 1999 je Pólska čłon NATO, wot 1. meje 2004 tež Europskeje unije.

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  1. Główny Urząd Statystyczny. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII [1]

Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

 Commons: Pólska – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije