Pólska
| zakładne daty: | |
| swójske mjeno | Rzeczpospolita Polska |
| stolica | Waršawa |
| přestrjeń | 312.679 km² |
| wobydlerstwo | 38.485.779 (2014)[1] |
| hustosć | 123,1 wob./km² |
| forma knježerstwa | republika |
| hłowa stata | prezident Andrzej Duda (wot 2015) |
| šef knježerstwa | ministerski prezident Mateusz Morawiecki (wot 2017) |
| měna | złoty (PLN) = 100 groszy |
| hamtska rěč | pólšćina |
| hymna | Mazurek Dąbrowskiego |
| časowe pasmo | UTC+1 |
| njewotwisnosć | 11. nowembra 1918 |
| Top Level Domain | .pl |
| telefon | +48 |
| awtowa značka | PL |
| Połoženje Pólskeje w Europje | |
Pólska (pólsce Polska) je srjedźoeuropski stat mjez Baltiskim morjom a Karpatami. Stolica a najwjetše město je Waršawa.
Oficielna rěč w Pólskej je pólšćina, su pak tež někotre mjeńšinowe rěče oficielnje připóznate, kaž na přikład kašubšćina, němčina a běłorušćina.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjezuje z Němskej na zapadźe, z Čěskej a ze Słowakskej na juhu, z Ukrainu na juhowuchodźe, z Běłoruskej na sewjerowuchodźe, z Ruskej, Litawskej a Baltiskim morjom na sewjeru.
Najwyša hora je Rysy we Wysokich Tatrach (2499 m nad normalnej nulu), a najniše městno su Żuławy Wiślane (1,8 m pod normalnej nulu).
Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja tež wuchodne kónčiny Łužicy k Pólskej.
Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tuta lisćina wobsahuje najwjetše města Pólskeje po ličbje wobydlerstwa:[2]
| Čisło | Mjeno | Wobydlerstwo | Wojewódstwo |
|---|---|---|---|
| 1 | 1.753.977 | Mazowske | |
| 2 | 765.320 | Małopólske | |
| 3 | 696.503 | Łódźske | |
| 4 | 637.683 | Delnjošleske | |
| 5 | 540.372 | Wulkopólske | |
| 6 | 463.754 | Pomorske | |
| 7 | 404.878 | Zapadopomorske | |
| 8 | 353.938 | Kujawsko-Pomorske | |
| 9 | 340.466 | Lublinske | |
| 10 | 298.111 | Šleske | |
| 11 | 296.628 | Podlaske | |
| 12 | 246.991 | Pomorske | |
| 13 | 226.225 | Šleske | |
| 14 | 215.020 | Mazowske | |
| 15 | 205.873 | Šleske | |
| 16 | 202.521 | Kujawsko-Pomorske | |
| 17 | 197.704 | Swjatokřižske | |
| 18 | 187.422 | Podkarpatske | |
| 19 | 182.156 | Šleske | |
| 20 | 175.459 | Šleske | |
| 21 | 172.993 | Warminsko-Mazurske | |
| 22 | 172.030 | Šleske | |
| 23 | 169.617 | Šleske | |
| 24 | 139.252 | Šleske | |
| 25 | 139.125 | Šleske |
Wojewódstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pólska wobsteji ze slědowacych wojewódstwow (pol. województwo):
- Delnjošleske
- Kujawsko-pomorske
- Łódźske
- Lublinske
- Lubušske
- Małopólske
- Mazowske
- Opolske
- Podkarpatske
- Podlaske
- Pomorske
- Šleske
- Swjatokřižske
- Warminsko-Mazurske
- Wulkopólske
- Zapadopomorske
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Andrzej Duda je wot 7. awgusta 2015 jako naslědnik Bronisława Komorowskeho z prezidentom Pólskeje. Komorowski bě naslědnik Lecha Kaczińskeho (Prawo i Sprawiedliwość), kotryž 10. apryla 2010 přez spad lětadła smjertnje znjezboži. Wot lěta 2007 tworješe liberalno-konserwatiwna strona PO a jeje koaliciski partner, pólska ludowa strona PSL knježerstwo. Spočatnje pod ministerskim prezidentom Donaldom Tuskom a wot 2014 z ministerskej prezidentku Ewa Kopacz. Po wólbach w oktobrje 2015 přewza PiS z načolnej kandidatku Beatu Szydło tež pólske knježerstwo.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Spočatki Pólskeje namakaja so w času knježerstwa Mieszka I.. W lěće 966 je so Pólska z křesćanskim krajom stała. Prěni kral Pólskej běše w lěće 1025 Bolesław Chrobły.
Wot 1385 tworješe Pólska hromadźe z Litawskej uniju, kotraž mjenowaše so tež Rzeczpospolita Obojga Narodów („Republika dweju narodow“).
W lěće 1795 rozdźěli so Pólska mjez Pruskej, Ruskej a Rakusko-Wuherskej a eksistenca jako njewotwisny stat přesta za wjace hač 120 lět. Hakle po prěnjej swětowej wójnje a rozpadźe Rakusko-Wuherskeje a ruskeho carstwa dósta swoju njewotwisnosć wróćo.
Za čas druheje swětoweje wójny zhubi Pólska wjace hač 5,6 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje 16 % dowójnskeho wobydlerstwa. Wot 1945 do 1989 bě pod wliwom Sowjetskeho zwjazka z komunistiskej Ludowej republiku (Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL).
Wot lěta 1999 je Pólska čłon NATO, wot 1. meje 2004 tež Europskeje unije.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Główny Urząd Statystyczny. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII [1]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Population. Size and Structure by Territorial Division. As of December 31, 2016. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 29. septembra 2017.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Awstriska | Belgiska | Bołharska | Cypernska | Čěska | Danska | Estiska | Finska | Francoska | Grjekska | Chorwatska | Irska | Italska | Letiska | Litawska | Luxemburgska | Madźarska | Malta | Němska | Nižozemska | Portugalska | Pólska | Rumunska | Słowakska | Słowjenska | Španiska | Šwedska | Zjednoćene kralestwo
Kandidaty: Čorna Hora | Islandska | Makedonska | Serbiska | Turkowska
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska republika • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Republika Makedonska • Rumunska • Ruska1 • San Marino • Serbiska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Zjednoćene kralestwo
Zwadne teritorije: Kosowo • Podnisterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Ferejske kupy • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Katalanska • Korniska • Łužica • Man • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Waliziska
1 Leži zdźěla w Aziji.
