Pólska

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
52.1519.38
Republika Pólska
Herb Polski.svg Flag of Poland.svg
zakładne daty:
swójske mjeno Rzeczpospolita Polska
stolica Waršawa
přestrjeń 312.679 km²
wobydlerstwo 38.485.779 (2014)[1]
hustosć 123,1 wob./km²
forma knježerstwa republika
hłowa stata prezident
Andrzej Duda (wot 2015)
šef knježerstwa ministerska prezidentka
Beata Szydło (wot 2015)
měna złoty
hamtska rěč pólšćina
hymna Mazurek Dąbrowskiego
časowe pasmo UTC+1
njewotwisnosć 11. nowembra 1918
Top Level Domain .pl
telefon +48
awtowa značka PL
Połoženje Pólskeje w Europje
Awstriska Belgiska Bołharska Cypernska Čěska Němska Danska Danska Estiska Španiska Finska Francoska Francoska Zjednoćene kralestwo Zjednoćene kralestwo Grjekska Grjekska Madźarska Irska Italska Italska Italska Litauen Luxemburgska Letiska Nižozemska Pólska Portugalska Rumunska Šwedska Słowjenska Słowakska Islandska Čorna Hora Makedonska Chorwatska Turkowska Turkowska Malta Serbiska Grönlandska Fereje Norwegska Norwegska Isle of Man Guernsey Jersey Andorra Monako Šwicarska Liechtenstein Vatikanske město San Marino Albanska Kosowo Bosniska a Hercegowina Moldawska Běłoruska Ruska Ukraina Awtonomna republika Krim Kazachstan Abchaziska Južna Osetska Georgiska Azerbajdźan Azerbajdźan Armenska Iran Libanon Syriska Israel Jordaniska Sawdi-Arabska Irak Ruska Tuneziska Algeriska MarokkoKarta
Wo tutym wobrazu
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg

Pólska (pólsce Polska) je srjedźoeuropski stat mjez Baltiskim morjom a Karpatami. Stolica a najwjetše město je Waršawa.

Oficielna rěč w Pólskej je pólšćina, su pak tež někotre mjeńšinowe rěče oficielnje připóznate, kaž na přikład kašubšćina, němčina a běłorušćina.

Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Mjezuje z Němskej na zapadźe, z Čěskej a ze Słowakskej na juhu, z Ukrainu na juhowuchodźe, z Běłoruskej na sewjerowuchodźe, z Ruskej, Litawskej a Baltiskim morjom na sewjeru.

Najwyša hora je Rysy w horach Tatry (2499 m nad normalnej nulu), a najniše městno su Żuławy Wiślane (1,8 m pod normalnej nulu).

Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja tež wuchodne kónčiny Łužicy k Pólskej.

Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Tuta lisćina wobsahuje najwjetše města Pólskeje po ličbje wobydlerstwa:[2]

Čisło Mjeno Wobydlerstwo Wojewódstwo
1 Wopon Warszawy Waršawa 1.729.119 Mazowske
2 Wopon Krakowa Krakow 759.800 Małopólske
3 Wopon Łodzi Łódź 708.554 Łódźske
4 Wopon Wrocławia Wrócław 633.105 Delnjošleske
5 Wopon Poznania Poznań 546.829 Wulkopólske
6 Wopon Gdańska Gdańsk 461.935 Pomorske
7 Wopon Szczecina Šćećin 408.105 Zapadopomorske
8 Wopon Bydgoszczy Bydgoszcz 358.614 Kujawsko-Pomorske
9 Wopon Lublina Lublin 343.144 Lublinske
10 Wopon Katowic Katowice 303.314 Šleske
11 Wopon Białegostoku Białystok 295.401 Podlaske
12 Wopon Gdyni Gdynia 247.792 Pomorske
13 Wopon Częstochowy Częstochowa 231.527 Šleske
14 Wopon Radomia Radom 217.834 Mazowske
15 Wopon Sosnowca Sosnowiec 210.249 Šleske
16 Wopon Torunia Toruń 203.148 Kujawsko-Pomorske
17 Wopon Kielc Kielce 199.475 Swjatokřižske
18 Wopon Gliwic Gliwice 184.993 Šleske
19 Wopon Rzeszowa Rzeszów 183.664 Podkarpatske
20 Wopon Zabrza Zabrze 177.815 Šleske
21 Wopon Olsztyna Olsztyn 174.775 Warminsko-Mazurske
22 Wopon Bielska-Białej Bielsko-Biała 173.462 Šleske
23 Wopon Bytomia Bytom 172.762 Šleske
24 Wopon Rudy Śląskiej Ruda Śląska 141.090 Šleske
25 Wopon Rybnika Rybnik 140.094 Šleske

Wojewódstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Danska Ruska Litawska Běłoruska Ukraina Słowakska Čěska Němska Zapadna Pomorska Pomorska Warminsko-Mazurska Podlaska Lublin Podkarpatska Lubuš Delnja Šleska Opole Šleska Małopólska Wulkopólska Kujawsko-Pomorska Łódź Swjatokřižska Mazowska
Karta pólskich wojewódstwow (imagemap)

Pólska wobsteji ze slědowacych wojewódstwow (pol. województwo):

  1. Delnjošleske
  2. Kujawsko-pomorske
  3. Łódźske
  4. Lublinske
  5. Lubušske
  6. Małopólske
  7. Mazowske
  8. Opolske
  9. Podkarpatske
  10. Podlaske
  11. Pomorske
  12. Šleske
  13. Swjatokřižske
  14. Warminsko-Mazurske
  15. Wulkopólske
  16. Zapadopomorske

Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Andrzej Duda je wot 7. awgusta 2015 jako naslědnik Bronisława Komorowskeho z prezidentom Pólskeje. Komorowski bě naslědnik Lecha Kaczińskeho (Prawo i Sprawiedliwość), kotryž 10. apryla 2010 přez spad lětadła smjertnje znjezboži. Wot lěta 2007 tworješe liberalno-konserwatiwna strona PO a jeje koaliciski partner, pólska ludowa strona PSL knježerstwo. Spočatnje pod ministerskim prezidentom Donaldom Tuskom a wot 2014 z ministerskej prezidentku Ewa Kopacz. Po wólbach w oktobrje 2015 přewza PiS z načolnej kandidatku Beatu Szydło tež pólske knježerstwo.

Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Pólska za čas Bolesława Chrobłeho

Spočatki Pólskeje namakaja so w času knježerstwa Mieszka I.. W lěće 966 je so Pólska z křesćanskim krajom stała. Prěni kral Pólskej běše w lěće 1025 Bolesław Chrobły.

Unija w 17. lětstotku

Wot 1385 tworješe Pólska hromadźe z Litawskej uniju, kotraž mjenowaše so tež Rzeczpospolita Obojga Narodów („Republika dweju narodow“).

W lěće 1795 rozdźěli so Pólska mjez Pruskej, Ruskej a Rakusko-Wuherskej a eksistenca jako njewotwisny stat přesta za wjace hač 120 lět. Hakle po prěnjej swětowej wójnje a rozpadźe Rakusko-Wuherskeje a ruskeho carstwa dósta swoju njewotwisnosć wróćo.

II. republika (1919–1939)

Za čas druheje swětoweje wójny zhubi Pólska wjace hač 5,6 milionow wobydlerjow, štož wotpowěduje 16 % dowójnskeho wobydlerstwa. Wot 1945 do 1989 bě pod wliwom Sowjetskeho zwjazka z komunistiskej Ludowej republiku (Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL).

Wot lěta 1999 je Pólska čłon NATO, wot 1. meje 2004 tež Europskeje unije.

Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

  1. Główny Urząd Statystyczny. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII [1]
  2. staw: 30. junija 2014; Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2014. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), archiwowany z originala dnja 7. decembra 2014, wotwołany dnja 6. decembra 2014.

Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

 Commons: Pólska – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije