Jitrovník
| Jitrovník Jüttelberg | |||
|---|---|---|---|
 | |||
| wysokosć | 510 m | ||
| kraj | Wusće, Čěska | ||
| masiw | Łužiske hory | ||
| kamjenizna | granodiorit, dolerit | ||
| |||
Jitrovník (němsce Jüttelberg) je 510 metrow[1] wysoka hora w Královstvje (měšćanski dźěl Słanknowa) w Słanknowskim wuběžku w Čěskej. Na horje steji wot lěta 2026 najsewjerniša wuhladna wěža Čěskeje.
Mjeno
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Němske pomjenowanje hory Jüttelberg wukładowaše němska domiznowěda w 19. lětstotku jako prěnjotnje słowjanska (najskerje w zwisku z pomjenowanjom bliskeju horow Běłobóh a Čornobóh). Tak měło mjeno prěnjotnje serbske być a měło wot Jutroboga, boha rańšich zerjow wotwodźene być. Woprawdźe je mjeno hory prawdźepodobnje wotwodźene wot słowa Güttel, kotrež woznamjenja kubło. Wot kónca 15. lětstotka hač do Třicećilětneje wójny (1618 hač 1648) steješe pod horu wódna twjerdź z kubłom a ležownosće na Jitrovníku słušachu jej. Čěske pomjenowanje Jitrovník nasta po Druhej swětowej wójnje. Nawjazuje na teoriju wo słowjanskim pochadźe mjena (jutro je čěsce rano) a napodobnjuje zdobom wurjekowanje němskeho mjena.
Přirodne poměry
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Hora leži w čěskim dźělu Łužiskich horow. Geologisku podłohu twori přewažnje srjedźnozornity łužiski granodiorit. W nim so namakaja žiłki dolerita, kotryž so na južnej skłoninje w hižo zawrjenej skale wudobywaše. W małym mnóstwje wustupuja tež amfibolit, tefrit a žiłowy křemjeń.[2] Najbóle rozšěrjeny typ pódy je bruna póda: přewahuje dystriska a modalna mesobaziska, wuchodnje pod horu tež woglejena.[3] Južnje pod horu ćeče w zapadnym směrje Rožanský potok. Cyła hora słuša k přitočnišću Sprjewje a tuž Łobja a Sewjerneho morja. Najwjetši dźěl Jitrovníka je z jehlinowym a měšanym lěsom zalěsnjeny a južne skłoniny pokrywaja pola a łuki.[1]
Twarjenja
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Wot lěta 1888 steješe na pódlanskim (wuchodnym) wjeršku 24 metrow wysoka drjewjana wuhladna wěža, kotraž pak 1903 sćěh wětřika padny. W lěće 2026 bu natwarjena na samsnym městnje nowa woclowa, 31 metrow wysoka wuhladna wěža, kotraž se sta najsewjerniša w Čěskej.[4]
Wot lěta 1888 steješe na wuchodnej skłoninje hosćenc Vogelbaude, kotryž wobhospodari Johann Vogel. Po kóncu Druheje swětoweje wójny so hosćenc zestatni a słužeše jako wočerstwjenišćo a pioněrske lěhwo. Po Somoćanej rewoluciji w 1990tych lětach přeńdźe hosćenc do priwatneho wobsydstwa. Twar je so w lěće 1998 wotpalił a w slědowacych lětach dospołnje spadny.[5]
Turistika
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]Po wuchodnej skłoninje hórki wjedźe žołta pućowanska šćežka, kotraž měri sewjernje do města Nowosólca-Horniho Hródku a južnje k něhdyšemu wulětnemu hosćencu Karlovo údolí. Po zapadnej hač južnej skłoninje wjedźe čerwjenje markěrowany Wulki wuhladny kołopuć, kotryž zwjazuje wjerški we wokolinje Słanknowa. K wuhladnej wěži wjedźe zelenje markěrowana šćežka Taubenheim-Fukov-Jitrovník, kotraž zahaji so při dwórnišću w Hołbinje. Na južnej skłoninje na kromje lěsa namaka so wuhladnišćo, kotrež skići wuhlad do zapadneho hač južneho směra. Wuhladna wěža skići kruhojty wuhlad předewšěm do Słanknowskeho wuběžka a Hornjeje Łužicy.[6]
Galerija
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wuhladna wěža 
Łužiski granodiorit 
Dolerit 
Tefrit 
Amfibolit 
Žiłowy kremjeń
Žórła
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- 1 2 Geoprohlížeč: Základní topografická mapa ČR 1 : 10 000 (čěsce) Český úřad zeměměřický a katastrální. Wotwołane dnja 6. julija 2026.
- ↑ Geologická mapa 1 : 25 000 (čěsce) Česká geologická služba. Wotwołane dnja 7. julija 2026.
- ↑ Půdní mapa 1 : 50 000 (čěsce) Česká geologická služba. Wotwołane dnja 7. julija 2026.
- ↑ Martin Zíka: Rozhledna Jitrovník (čěsce) Turistický magazín. 28. meje 2026. Wotwołane dnja 10. julija 2026.
- ↑ Jitrovník – Vogelova bouda (čěsce) Zanikleobce.cz. Wotwołane dnja 10. julija 2026.
- ↑ Mapy.com: turistická mapa (čěsce) Mapy.com. Wotwołane dnja 11. julija 2026.
Literatura
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- MELICHAR, Jaroslav, a kol. Vlastivěda Šluknovského výběžku pro školy a veřejnost. Šluknov: Sdružení pro rozvoj Šluknovska, 2008. 252 s. ISBN 978-80-254-1704-1.
- HOŠKOVÁ, Helga. Království: obec v proměnách času. Šluknov: město Šluknov, 2019. 219 s. ISBN 978-80-270-9342-7.
Wotkazaj
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sewjerozapadny wuběžk: Klóšterska hora (Pinč) (394) | Trjechowska hora (401) | Knježnina hora (373) | Butrowa hora (388)
Sewjerny rjećaz: Spitzberg (385) | Honak (445) | Wulki Pichow (498) | Ćeleńc (366) | Čertowa klětka (467) | Mnišonc (448) | Lubin (432) | Lubjenc (384) | Žmórc (410) | Hromadnik (511) | Čornobóh (557) | Rubježny hród (541)
Druhi rjećaz: Sokolnik (586) | Darinska hora (491) | Motydłowska wyšina (504) | Chołmy (487) | Běłobóh (497) | Pastwina hora (421)
Třeći rjećaz: Schlechteberg (485) | Kotmar (582) | Beckenberg (408) | Großer Stein (471) | Weißer Stein | Oberoderwitzer Spitzberg (510) | Hutberg (405) | Sonnenhübel (469) | Großer Berg (439) | Schönbrunner Berg (429) | Schanzberg (408)
Štwórty rjećaz: Ungerberg (538) | Tanečnice (599) | Hraniční vrch (522) | Vlčí hora (591) | Frenzelsberg (474)