Epika
Epika (z grjekskeho επική (ποίησις) „k eposej słušace basnjenje“) je nimo dramatiki a lyriki jedna z třoch družin literatury a wobsahuje powědacu literaturu we formje wjeršow abo prozy.
Do poetiki 18. a 19. lětstotka běše epika pomjenowanje za wuměłstwo eposa. Z přiběracym rozrjadowanjom episkeho basnistwa w 19. lětstotku a wuwićom prozy započachu so wšitke žanry powědaceje literatury do epiki ličić. Epika rozeznawa so wot dramatiki a lyriki po zakładnych přiznamjenjach wuhotowanja, komunikacije a wašnja fungowanja. Do tutych přiznamjenjow słušeja:
- powědanje jako charakteristiska forma sposrědkowanja mjez awtorom a čitarjom abo słucharjom, při čimž powěda so z wida powědarja abo figury (powědaca perspektiwa).
- wuwědomjenje podawka jako zašłosć abo njewjazane wobchadźenje z časom (powědaca doba).
- wopisowanje towaršnostnych poměrow.
- wopisowanje indiwiduelnych podawkow a dožiwjenjow.
Do prěnich episkich formow słušeja na přikład napisy na wěcach, kiž tutu wěc rozkładu (epigram) a tež wyše formy (gnomy, hrónčka, elegije). W kosmogonijach, teogonijach a mystiskich wučbach wo lěkowanju dóstanje epika trochu bóle poetiski raz, přetož předstaja so přirodny podawk w personifikowanych skutkach a podawkach. Za formy bajka, powěsć a legenda płaći to tohorunja. Hač do kónca 18. lětstotka postaja epos přiznamjenja tutych formow.
W přechodnej fazy wot feudalneje do byrgarskeje towaršnosće je so epika zasadnje změniła a je w Europje přešła wot wjeršoweje do prozoweje epiki. Zo by tutón diferencowany swět so zapřimnył a powědać dał, běchu nowe formy powědanja trěbne. K tutym słuša na přikład roman. Zdobom nastachu dla industrializacije lěpše móžnosće za rozšěrjenje a tworjenje literatury. Z tym pospěši so wuwiće literarnych formow, tak nastachu nowela, glosa a krótkopowědančko.
Epika rěka „narěč“ abo „powědančko“. Powědančka, nowele a romany su najwoblubowaniše a rozšěrjene episke formy, wo kotrychž so tež w medijach rozprawja a diskutuje. Nowiny a tydźeniki wobjednawaja prawidłownje nowe wudaća z recensijemi. W telewiziji wusyłaja so diskusijne koła wo knihach a awtorach.
Formy epiki
[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]- didaktiske formowe