Žanr

Zapřijeće žanr je zapřijeće typologije, z kotrejž rozeznawaja so najwšelakoriše formy wuměłstwa po rumowym a časowym poćahu wuměłskeho wobsaha. To su na přikład žanry tworjaceho wuměłstwa, předstajaceho wuměłstwa a filmow, hudźby a literatury, ale tež žurnalistiskich předstajacych formow a nimo toho kompjuterowych hrow. Tak stej na přikład žanraj science fiction a western w filmje kaž w literaturje znatej.

Žanrowe molowanje zaběra so ze scenami wšědneho dnja abo anekdotiskimi scenami wěsteho wobłuka, na přikład korčmy.

W žanru su wšelakore stile, kiž su sylnje wot wotpowědnych družinow wobwliwowane a pokazuja kajkosće indiwiduelneho wuměłca.

Podžanry

Husto so žanry hišće dokładnišo z pomocu podžanrow wopisuja. Tohodla so husto jara rozhałžkuja:

• Přikład hudźba: Rockowa hudźba -> Heavy metal -> Black metal -> Viking metalJeli za twórby su podžanry móžne, měli pak skerje wo kategorijach rěčeć.

Žanry tworjaceho wuměłstwa

Molowanje

Hierarchiju žanrow a družinow molowanja je zestajał w lěće 1667 francoski architekt a stawiznar André Félibien. Wona wotbłyšćowaše ćežkosć wuměłstwow a bě w Francoskej hač do kónca Stareje knježerstwoweje formy (Ancien Régime) wažny dźěl kubłanja a posudźowanja studentow Kralowskeje akademije rjanych wuměłstwow (Académie royale des beaux-arts). Po Félibienje su žanry wot najnadobnišeho do najjednorišeho na sćěhowace wašnje rjadowane (w spinkomaj: wotpowědowaca družina wobrazow):

• alegoriske molowanje (alegorija)
• stawiznske molowanje, do čehož słuša molowanje bitwow
• portretowe molowanje (portret)
• žanrowe molowanje (žanr)
• molowanje zwěrjatow
• ćichowobrazowe molowanje (Stillowobraz)
• namórniske molowanje (marina, mórska mólba)
• krajinowe molowanje

Fotografija

• aktowa fotografija
• industrijowa fotografija
• přirodowa fotografija
• architekturowa fotografija
• dźiwadłowa fotografija

Žanry předstajaceho wuměłstwa

Dźiwadło

Dźiwadłowe žanry su:

• absurdne dźiwadło
• doublewardowe dźiwadło
• směšk
• spěwanska hra

Hudźba

Za europsku hudźbu namakaja so dokładniše informacije we wučbje wo formach a družinach. Tež hudźbu druhich kulturnych kruhow móžemy wotpowědnje zarjadować (na přikład za afroamerisku hudźbu Blues, Jazz, Gospel a Rhythm and Blues).

Film

Filmy maja wjele wšelakorych žanrow, kiž so do dalokeje měry ze žanrami literatury runaja (krimi (film), horror, science fiction, erotika, satira). Wobšěrna lisćina je pod wotkazom filmowe žanry. Žane přikłady:

• kriminalny film
• western, eastern
• wójnski film
• erotiski film
• pućowanski film (roadmovie)

Zwukowe wuměłstwo

Rozhłós znaje jako žanry na přikład:

• słuchohra
• feature
• reportaža

Žanry literatury

Dokładne wopisanje žanrow literatury je pod wotkazom družina (poezija/literatura). Lisćina přikładow za žanry:

• biografija
• fantazija
• horror
• nowela
• poetry slam
• roman
  • dyrdakojski roman
  • kubłański roman
  • domizniski roman
  • kriminalny roman
  • lubosćinski roman
• science fiction

Dalše

Žurnalistika

W žurnalistice rěčimy dźensa wo předstajacych formach. Žurnalistika NDR měješe dokładnu žanrowu teoriju žurnalistiskich formow. Po přikładźe sowjetskeje žurnalistiki rozeznawaše po:

• informatoriske wašnje zdźělenja
• analytiske wašnje zdźělenja
• wobrazliwe konkretne wašnje zdźělenja

Kompjuterowe hry

Tež pola kompjuterowych hrow mamy wšelake žanry. Žane přikłady:

• actionowa hra
• dyrdomdejska hra
• strategijowa hra
• rólowa hra
• simulacija
• egoshooter
• shooter z třećeje wosoby

Literatura

• Otto Knörrich, Lexikon der lyrischen Formen, Kröner Verlag 2005 ISBN 3-520-47902-8