Topinambur
 |
|
| Topinambur (Helianthus tuberosus) | |
| systematika | |
|---|---|
| Domena | Eukaryoty |
| Swět | Rostlinstwo |
| porjad: | Asterales |
| swójba: | Zestajenkowe rostliny (Asteraceae) |
| podswójba: | Asteroideae |
| tribus: | Heliantheae |
| ród: | Słónčnica[1][2] (Helianthus) |
| družina: | Topinambur[3][4] |
| wědomostne mjeno | |
| Helianthus tuberosus | |
| L. | |
Topinambur[3][4] (Helianthus tuberosus) je rostlina ze swójby zestajenkowych rostlinow (Asteraceae). Druhe serbske mjeno je dulkata słónčnica[3][4]. Rostlina so jako kulturnu rostlinu plahuje.
Wobsah |
Mjeno [wobdźěłać]
Mjeno rostliny pochadźa z mjena indianskeho kmjena, kotryž bě žiwy na pobrjohu Brazilskeje.
Wopis [wobdźěłać]
Topinambur je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 100 hač do 250 cm.
Łopjena [wobdźěłać]
Delnje a srjedźne łopjena su hrube, přećiwostejne abo steja po třoch we mutličkach. Wone su jejkojće-lancetojte.
Kćenja [wobdźěłać]
Kćěje wot oktobra hač do nowembra. Kćenjowe košiki docpěja šěrokosć wot 4 hač do 14 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi docpěje šěrokosć wot 1 hač do 2,5 cm.
Dulki [wobdźěłać]
Rostlina wutwori dołhe podzemske wotnožki, na kotrychž kónčkach so dulki z kulowatymi čłonkami wutworja. Forma dulkow jara wariěruje. Dulki docpěja wažu wot hač do 150 g. Tež barba bělizny móže rozdźělna być, a to swětłobruna hač čerwjena. Znutřkowne dulkow je běłe a krute.
Wone wobsahuja inulin město škroba. Nimo toho wobsahuja 2,5 % bělkowinu a 15,8 % wuhlikowych hydratow.
Stejnišćo [wobdźěłać]
Rostlina derje wutraje mróz, suchotu a sćin.
Rozšěrjenje [wobdźěłać]
Pochadźa ze Sewjerneje Ameriki. W lěću 1612 bu do Europy zawjedźena.
Wužiwanje [wobdźěłać]
Topinambur bu po lěće 1619 w Europje najprjedy plahowany. Po třicećilětnej wójnje bě wažne zakładne žiwidła. Rostlina so jenož hišće rědko w Němskej w juhu a juhozapadźe plahuje, při čimž so móže samo wodźiwjene tam namakać. Zelo a dulki so zwjetša jako picu wužiwaja. W Francoskej rostlina so hišće časćišo plahuje, při čimž dulki so zwjetša za zhotowanje alkohola wužiwaja.
Plahowanje [wobdźěłać]
Syće so móže w nazymje abo nalěće wotměć, při čimž wotstawk mjez rjadomaj wot 40 hač 70 cm je optimalny.
Škódnicy a choroby [wobdźěłać]
Šlinki, šnaki a druhdy hniće móžeja dulki škodować.
Podobna družina [wobdźěłać]
- Słónčnica (Helianthus annuus) ma košiki, kotrež docpěwaja šěrokosć wot hač do 40 cm. Wobłuk z rołkowymi kćenjemi je šěrši. Wšě łopjena su měnjate, wutrobojte hač jejkojte.
Nóžki [wobdźěłać]
- ↑ Prawopisny słownik, Hornjoserbski słownik, ISBN 3-7420-1920-1, strona 463
- ↑ W internetowym słowniku: Sonnenblume
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Prawopisny słownik, Hornjoserbski słownik, ISBN 3-7420-1920-1, stronje 463, 519
- ↑ 4,0 4,1 4,2 W internetowym słowniku: Topinambur
Žórła [wobdźěłać]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 137 (něm.)
- Paul Peeraerts (Wud.): Monato. Nr. 4, Flandra Esperanto-Ligo, B-2000 Antwerpen, Belgio 2012, ISSN 0772-456-X, Topinamburo - ĉu herbaĉo? (na stronje 20). (eo)
- Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 298 (něm.)
- Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, strona 417, pod hesłom Sonnenblume (Helianthus) (něm.)
