Sebnitz (město)

Sebnitz
Sebnica

wopon	mapa
	DMS
Zakładne daty
stat	Němska
zwjazkowy kraj	Sakska
direkciski wobwod	Drježdźany
wokrjes	Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory
koordinaty	50°58′0″ N 14°17′0″ E
wysokosć	379 m
přestrjeń	43,92 km²
wobydlerstwo	8.920 (staw: 31. decembra 2006)
hustosć wobydlerstwa	203/km²
póstowe čisło	01851-01855
telefoniska předwólba	035971
KFZ-znamješko	PIR
Měšćanske zarjadnistwo
rozčłonkowanje města	5 měšćanskich dźělow
Adresa	Kirchstraße 5 01855 Sebnitz
Stronka w syći	www.sebnitz.de
Politika
wyši měšćanosta	Mike Ruckh

Sebnitz je wot 1. awgusta 2008 Wulke wokrjesne město w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Sebnitz. Do 31. julija 2008 słušeše ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica, kotryž wot 1. awgusta 2008 hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis zhromadnje dźensniši krajny wokrjes twori. Je statnje připóznate wočerstwjenišćo we wuchodnej Sakskej na kromje Narodneho parka Sakska Šwica. Sebnitz so tež „město kumštnych kwětkow“ abo „město židźanych kwětkow“ mjenuje.

Geografija

Město Sebnitz leži w dole rěki Sebnitz a jeho bóčnych dołach mjez 250 a 460 m nad NN mjez Sakskej Šwicu a Łužiskimi horami. Přirodorumje leži měšćanski wobwod w Zapadołužiskej pahórčinje, mjezuje pak ze samym přirodnym rumom Hornjołužiski hórski kraj. Dokelž přirodny rum Sakska Šwica je tohorunja jara blisko, je krajina wokoło Sebnitza jara wotměnjawa. Domjaca hora Sebnitza je Tanzplan (čěsce: Tanečnice), kotraž leži hižo w Čěskej. Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf leži nad dołom rěki Kirnitzsch něhdźe 5 km juhowuchodnje wot hłowneho wobwoda města. Wobaj měšćanskej dźělej stej přez gmejnu Kirnitzschtal dźělenej.

Rozhladna wěža na horje Taněčnice (Tanzplan)

Stawizny

Sebnitz je najskerje słowjanske załoženje. Mjeno dźe najskerje na mjeno Sebenica (= *Zybnica, zybjaca rěčka) wróćo. Najstarši dokumentariski dokład je w Hornjołužiskim hraničnym wopismje z lět 1223/1241, w kotrymž bu hranica mjez kralestwom Čechi a biskopstwom Mišno postajena. Tamniše naspomnjenje mjena Sebnitz poćahuje so jenož na rěčku Sebnitz. W běhu wuchodneje kolonizacije postupuja Frankojo do tutych kónčin a město wuwiwa so k městačku rólnikow a tkalcow. Jako srjedźišćo wičneho sydlišća nastawa w 2. połojcy 12. lětstotka praworóžkate torhošćo jako srjedźišćo hospodarskeho žiwjenja wičneho městna, pozdźišeho města. Měšćanski status so w lěće 1451 prěni raz dokumentarisce jako stetlin naspomnja. Radnica, natwarjena w lětomaj 1714/15 w srjedźiznje torhošća, so w lěće 1854 přez woheń zniči. Šupiznojty domčk pódla, jětki jako předawanišća rěznikow, zniči so w lěće 1804 přez wulku wodu. Wosrjedź 19. lětstotka ma město 4.000 wobydlerjow a 375 domow, w lěće 1881 je to 6.354 wobydlerjow a w lěće 1900 8.648 wobydlerjow. 15. septembra 1854 niči wulki měšćanski woheń cyłe měšćanske žro a starozwučeny srjedźowěkowski měšćanski wobraz. Dohromady padny 72 bydlenskich domow, 42 bróžnjow a zadnich domow, radnica a šula płomjenjam za wopor. Ze spadom manuelneho tkalcowstwa, předewšěm přez industrializaciju tuteje industrijneje hałuzy w Jendźelskej zawinowany a přez wulki měšćanski woheń lěta 1854 pospěšeny, při kotrymž su so nimale wšě krosna zničili, nabywa pod wliwom čěskich rjemjeslnikow zhotowjenje kumštnych kwětkow wjetši wuznam. Bě wyše 100 mjeńšich a wjetšich kwětkowych fabrikow z kruće přistajenymi dźěłaćerkami a dźěłaćerjemi a nimo toho z tysacami tak mjenowanych domjacych dźěłaćerjow. 17. měrca 1894 namjetuje domizniski slědźer Alfred Meiche w lokalnej nowinje "Grenzblatt" (Namjezne łopjeno) domizniski muzej załožić. W nalěću 1908 so přemysłowe towarstwo wo tutu wěc stara a prěnje eksponaty buchu w měšćanskej šuli při cyrkwi zaměstnjene. W lěće 1909 so natwar wustajeńcy stawa a 23. meje 1909 bu měšćanski muzej zahajeny, kotryž w lěće 1930 nowe rumnosće dósta. 11. meje 1945 so měšćanosta Dr. Steudner wotsadźa a z nowym měšćanostu sta so lěkar Dr. Muder. 30. septembra 1945 měješe Sebnitz 14.500 wobydlerjow. 12. nowembra 1945 so Karl Seewald z nowym měšćanostu sta. 1. junija 1946 měješe Sebnitz 13.203 wobydlerjow, 1304 bydlenskich domow a 183 zawodow. 16. februara 1948 wopyta 1.847 dźěći w 47 klasach z 35 wučerjemi zakładnu šulu. Na nowozałoženej fachowej šuli za hospodarstwo a zarjadnistwo bu 12. julija 1948 prěni raz abitura złožena. Za časy NDR bě VEB Kunstblume Sebnitz jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w regionje. Po zasozjednoćenju a wotłamanju wotbytnišćow so wšak zawody nimale dospołnje zhubichu. Dźensa so jenož w snadnej měrje a předewšěm w pokazkich dźěłarnjach "kwětkuje". W lěće 1952 so Sebnitz z wokrjesnym městom wokrjesa Sebnitz sta. Tutón status so Sebnitz přez wokrjesnu reformu w lěće 1992 zhubi. W lěće 1995 Sebnitz sta so z Wulkim wokrjesnym městom. W lěće 2003 wuhotowa Sebnitz Dźeń Saksow.

Pohlad na Sebnitz z katolskej cyrkwju

Hospodarstwo

Wobchad

Sebničanske dwórnišćo

• 1877: Zahajenje železniskeje čary Sebnitztalbahn: Bad Schandau - Sebnitz - Budyšin
• 1905: Zahajenje železniskeje čary Sebnitz - Dolní Poustevna - Šluknov - Rumburk přez Čěska sewjerna železnica, wobchad bu po kóncu wójny w lěće 1945 mjezy Sebnitzom a hraničnej městom Dolní Poustevna na čěskej stronje zastajił, nowonatwar tutoho zwiska je wotpohladany.
• wot lěta 1995 nadróžny hraničny přechod do Dolní Poustevna
• wot lěta 2003 wjedźe Oberelbische Verkehrsgesellschaft Pirna-Sebnitz (OVPS) historiski bus, kotryž je po měsće pomjenowany: Rose von Sebnitz

Tudyše předewzaća

• Robert Bosch Elektrowerkzeuge GmbH Sebnitz, 455 dźěławych
• Tillig Modellbahn GmbH & Co. KG, 180 dźěławych
• Sebnitzer fensterbau GmbH, 110 dźěławych

Partnerske města

• Bruntál (Čěska)
• Cascina (Italska)
• Montabaur (Porynsko-Pfalca)

Rozčłonkowanje města

Měšćanske dźěle su Sebnitz, Schönbach, Hainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorf.

Prawidłowne zarjadowanja

• Koncertowa serija w Ewangelsko-lutherskej měšćanskej cyrkwi Sebnitz
• Kwětkowy a hudźbny swjedźeń

Wuwiwanje měšcanskeho terena

Zagmejnowanja

• 1920: Hofhainersdorf
• 1935: Schönbach
• 1950: Amtshainersdorf, Hertigswalde
• 1997: Hinterhermsdorf

Wuwiwanje ličby wobydlerjow

• 1772: 1.648 (285 domow)
• 1832: 2.843
• 1871: 5.216 (377 bydlenskich twarjenjow)
• 1892: 8.476 (549 bydlenskich twarjenjow)
• 1900: 8.649 (626 bydlenskich twarjenjow)
• 1905: 9.743
• 1914: 12.000
• 1918: 8.906
• 1990: 11.705
• 1998: 10.203
• 1999: 10.063
• 2000: 9.882
• 2001: 9.670
• 2002: 9.496
• 2003: 9.304
• 2004: 9.159

Žórła: 1444-1871: Meiche 1927 / 1892-1918: Schober 1988 / 1990-2004: Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen

Kultura a zajimawosće

W prawěkowym parku Sebnitz

• Prawěkowy park Sebnitz z 400 plastikow prastawizniskich cycakow a małožiwochow. Załožer tutoho prawěkoweho parka je Franz Gruß, załožer znaćišeho prawěkoweho parka w Małym Wjelkowje
• Muzej modelowych železničkow firmy Tillig
• Westernvillage
• Wudrjeńca rěčki Kirnitzsch pola Hinterhermsdorfa z čołmikowanjom na Wyšim přepławje
• Rozhladna wěža na horje Weifberg (drjewjena wěža 36,9 m wysoka)

Muzeje

• Muzej kumštnych kwětkow a domizniki muzej "Prof. Alfred Meiche" w byrgarskim domje natwarjenym w lěće 1731
• Dom Afriki
• Dom "Deutsche Kunstblume Sebnitz"

Dom Afriki

Muzej Afrikahaus (Dom Afriki) w Sebnitzu je etnografiska zběrka, kotraž stawizny a přitomnosć afriskeho kontinenta předstaja. Wopřijima multimedialnu wustajeńcu a knihownju Nold-Namibia.

Stajny dźěl wustajeńcy pokazuje eksponaty ze štyrjoch zběrkow.

Zběrka Nold pokazuje eksponaty z doby němskich kolonijow a entografiske objekty z Namibije a Južneje Afriki. W druhim rumje čaka zběrka Siegfried NEUKIRCH na wopytowarjow. Tam widźa maski z Gabuna a fotodokumentaciju wo pralěsnej klinice Alberta Schweitzera. Ze zběrki Werner KÜPPER so etnofrafiske objekty předstajeja, kotrež ze zapadneje a wuchodneje Afriki pochadźeja. W rumje, hdźež so Heinrich BARTH česćuje, kotraž so ze swojimi dyrdomdejstwami a slědźenjemi w Africe zeznajomi, su objekty ze zběrki towarstwa Heinrich-Barth-Gesellschaft.

Stajnu wustajeńcu wudospołnjeja mjeńše wuměłske eksponaty, na př. fota Leni Riefenstahloweje a wo zaznaću Afriki w myslach Němcow.

Kontakt:

Afrikahaus Sebnitz
Hertigswalder Str. 14
01855 Sebnitz
Tel. 035971 - 80590
Faks 035971 - 80830
Webstrona: http://www.afrikahaus-sebnitz.de

Twary

• Měšcanski wobraz so přez byrgarske domy a produkciske twarjenja natwarjene po měšcánskim wohenju w lěće 1854 ze załožerskeho časa twori. Twarski ansambl torhošća nowonatwarjeneho w pózdnjoklasicistiskim stilu steji pod pomnikoškitom. Chěže ze stołom a stykowane chěže, kotrež prěnjotnje běchu mnoholičbne, su so jenož w nakromnym wobwodźe nutřkowneho města zachowali.
• Wiadukt natwarjeny za Sebnitztalbahn (1874/75) bě přeni wiadukt, kotryž je so we wobłukom (radius 224 m) a w nachilnosći (nachilenje 1:50) w cyłej Němskej natwarił. Je 150 m dołhi a 21 m wysoki. Jeho prěnjotnje dźěsać kamjentnych wobłukow buchu kónc 1980ych lět při generalnym saněrowanju přez dźewjeć betonowych stołpow.

Sportnišća

• Wot 1970ych lět je centrum za modelowy lět na započatku města (na dróze z Neustadta), hdźež so kóžde lěto w juniju Mjezynarodny Cup Sakska Šwica lětarjow sputanych modelow wotměwa.

Wšelčizny

• Sebnitz je najwjetše statnje připóznate wočerstwjenišćo (titul wot lěta 1997) w Sakskej.
• W Sebnitzu bu najwjetša židźana róža swěta zhotowjena, z wysokosći 3,7 m, jeje kwět ma přeměr 1,5 m a waži 10 kg.
• W Sebnitzu nasta započatk 19. lětstotka ludowe wuměłstwo jónkrócne w swěće, Sebničanska sćinohra.
• Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf doby w lěće 2002 titul "Najrjeńše sydlišćo Němskeje" a wobsadźi druhe městno w europskim přirunanju.
• W nowembrje 2000 so Sebnitz přez „pad Joseph“ do wšěch nowin dósta. Nowina Bild bě „wotkryła“, zo bu šěsćlětny Joseph Kantelberg-Abdullah pječa 13. junija 1997 w Sebničanskim kupjeli pod hołym njebjom wot rasistiskich młodźencow zatepjeny. Po mało dnjach je so wšak wupokazało, zo ta stawizna bě wot sotry a maćerje hólca wunamakana.

Sport

• BSV 68 - BürgerSportVerein 68: ma sekcije kopańca, tenis, blidotenis a kolesobul
• SRV 1897 - Sebnitzer Radfahrerverein 1897: Nadróžny a mountainbikowy sport
• Flugmodell - Club e.V. Sebnitz Centrum lětoweho modeloweho sporta a lětarjow sputanych modelow

Čestni měšćenjo

• Alfred Meiche, stawiznar - 1946

Literatura

• Meiche, Alfred (1927): Historisch-Topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna, Dresden
• Schober, Manfred (1988): Faktensammlung zur Geschichte von Sebnitz in den Jahren 1891-1918. in: Heimatmuseum Sebnitz [Hrsg.] (1988): Die Stadt und der Kreis Sebnitz in Vergangenheit und Gegenwart. Beiträge zur Heimatgeschichte Heft 5, Sebnitz, S. 10-27

Eksterne wotkazy

• http://www.sebnitz.de/
• http://www.sebnitz-web.de/

Města a gmejny we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory

Altenberg   | Bad Gottleuba-Berggießhübel | Bahretal | Bannewitz | Dippoldiswalde | Dohma | Dohna | Dorfhain | Dürrröhrsdorf-Dittersbach | Freital | Geising | Glashüttel | Gohrisch | Hartmannsdorf-Reichenau  | Heidenau | Hermsdorf/Erzgeb. | Höckendorf | Hohnstein | Kirnitzschtal | Kralowc | Kreischa | Liebstadt | Lohmen | Müglitztal | Neustadt w Sakskej | Pěrno | Porschdorf | Pretzschendorf | Rabenau | Rathen | Rathmannsdorf | Reinhardtsdorf-Schöna | Rosenthal-Bielatal | Schmiedeberg | Sebnitz | Stadt Wehlen | Stołpin | Struppen | Tharandt | Wilsdruff | Žandow