Jan Kilian

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Pomnik Jana Kiliana w Kotecach.

Jan Kilian (němsce Johann Kilian, jendźelsce John Kilian; * 22. měrca 1811 w Delanach pola Bukec; † 12. septembra 1884 w Serbinju, Texas) běše serbski ewangelski farar a nawjedowar něhdźe 600 serbskich wupućowarjow, kotřiž so w lěće 1854 na łódźi „Ben Nevis” do sewjerneje Ameriki podachu.

Žiwjenje[wobdźěłać]

Jan Kilian narodźi so jako jenički syn žiwnosćerja Pětra Kiliana a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Matekec, w Delanach pod Hromadnikom. Jeho mać zemrě hižo w lěće 1813 a nan 1821. Po smjerći nana so dźesaćlětnemu hólcej statok w Delanach přepisa, kotryž so pak dla jeho małolětnosće wot wuja Jana Mateka z Něćina wobhospodarješe.[1] Kilian wopyta mjez 1826 a 1831 gymnazij w Budyšinje a studowaše wot 1831 do 1834 teologiju w Lipsku. Wot lěta 1834 skutkowaše wón w Bukecach jako kapłan a wot 1837 jako farar a naslědnik zemrěteho wuja w Kotecach.

Kilian podpěrowaše 1843 załoženej starolutherskej wosadźe w pruskich hraničnych wjeskach Klětno a Wukrančicy. W lěće 1848 přewza wón wosadu we Wukrančicach. W samsnym lěće, dnja 14. nowembra woženi so Jan Kilian z Marju Gröschelec ze Žarkow. Jimaj narodźichu so tam štyri dźěći, z kotrychž jenož jedyn wotrosće.

Wupućowanje do Texasa[wobdźěłać]

Kónc lěta 1854 nawjedowaše Jan Kilian skupinu něhdźe 600 Serbow[2] z wšelakorich kónčinow Hornjeje Łužicy, na přikład z Duboho, Hrodźišća, Zubornicy, Jamnoho, Klětnoho, Malešec, Rakojd a Rychwałda na jenźelskej łódźi „Ben Nevis” so sewjerneje Ameriki. Wjetši dźěl wupućowarjow pochadźeše z pruskeho dźěla Hornjeje Łužicy (něhdźe dwě třećinje) a mjeńši dźěl z sakskeho dźěla Hornjeje Łužicy. Woni wopušćichu Łužicu z ekonomiskich, nabožnych, ale tež rěčnych přičinow a chcychu sebi w Americe nowu domiznu natwarić.

Blisko Austina w Texasu załožichu woni sydlišćo Serbin, hdźež Kilian hač do jeho smjerće jako farar skutkowaše. Serbske Bože słužby wotměwachu so w Serbinje hišće hač do 20. lětstotka. Potomnicy wupućowarjow pěstuja dźensa hišće serbske nałožki a haja zwiski do Hornjeje Łužicy.

Twórby[wobdźěłać]

Kilian přełožowaše wulke mnóstwo nabožnych twórbow z němčiny do hornjoserbšćiny, wudawaše spěwarske a spisaše kěrluše w pěsnje.

Literatura[wobdźěłać]

  • Trudla Malinkowa: K brjoham nadźije – wupućowanje Serbow do zamórskich krajow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. (něm.)

Žórła[wobdźěłać]

  1. Arnd Matthes: Die Familie Kilian in Döhlen. W: Lětopis. Zwjazk 58 (2011), čo. 2, str. 70–73. (něm.)
  2. Trudla Malinkowa: Lutherski farar – serbski kěrlušer – nawoda wupućowarjow (2). W: Rozhlad, 04/2011. (hsb.)

Wotkaz[wobdźěłać]

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije