Hornjoserbske předmjena

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać

Hornjoserbske předmjena su předmjena, kotrež su w hornjoserbskim kulturowym kruhu zwučene. Tuž su wone, porno germanskim abo słowjanskim mjenam, w prěnim rjedźe nic linguistisce ale kulturelnje definowane.[1] Dla wšelakorych wonkownych wliwow, kotrymž hornjoserbska kultura podleži, je tež wobstatk na mjenach wšelakory a bohaty na ortografiskich ale tež fonologiskich wariantach.

Přikłady za woblubowane žónske předmjena su:
Bernadet, Borbora, Božena, Dana, Franciska, Hanka, Hańža, Christina, Jana, Jěwa, Katka, Julija, Lejna, Lubina, Madlena, Marhata, Marja, Měrana, Pawlina, Rejza, Ruzalka, Sofija, Weronika, Wórša, Zusana
a za muske:
Beno, Bjarnat, Bosćij, Dawid, Feliks, Handrij, Horisław, Jakub, Jan, Jurij, Korla, Klaws, Křesćan, Maćij, Marko, Měrćin, Michał, Mikławš, Pawoł, Pětr, Radoměr, Roman, Sćěpan, Stanisław, Syman, Tomaš.

Wobsah:

1 Pochad
2 Ortografija a deklinacija

3.1 Ortografija
3.2 Deklinacija

4 Přidawk: Lisćina hornjoserbskich předmjenow
5 Hlej tež
6 Eksterne wotkazy
7 Noty
8 Literatura

Pochad[wobdźěłać]

Prěnjotne serbske předmjena běchu z wuwzaćom zapadnosłowjanskeho pochada; tójšto z nich su so hač do dźensnišeho časa wobchowali. Někotre su originarnje serbske. Najznaćiši přikład je Lubina. Druhe, kaž Božena, su daleko rozšěrjene a namakaja so tež w druhich zapadnosłowjanskich kulturach.

Pokřesćanšćenje přinjese potom mnóstwo cyrkwinske mjena k Serbam. Mjez tym su bibliske mjena kaž Hilža a Mato ale tež mjena swjatych kaž Weronika a Měrćin.

Přeco wažniše za spožčenje předmjenow bu w běhu časa němska kultura, z kotrejež předmjena germanskeho a njegermanskeho pochada bu přewzane. Přikłady za to su Norbert, Dytar a Helga ale tež Andrea, Diana a Tobias.

Skónčnje so namakaja tež někotre njeserbske słowjanske mjena kaž Bogna abo Andrej. Móžna přičina za to by powšitkowny zajim na słowjanskej kulturje w běhu dopomnjeća na słowjanske korjenje Serbow być móhł.

Striktne rozdźělenje mjez žórłami mjenow njeje přeco móžne. Tak je Jadwiga njeserbske słowjanske mjeno germanskeho pochada, mjeztym Maria drje z Němčiny je přewzate, jeho woblubowanosć pak by křesćanske přičiny so dźakować měło. Zaso druhe mjena su w wjacorych formach z rozdźělnych žórłow buchu přewzali, tak so namaka nimo serbskeje formy Jěwa tež němska Eva a pólska (abo serbsko-němska) Ewa, a mjezy serbskej formu Borbora a němskej Barbara so namaka (tež w čěskim běžna) přechodna forma Barbora.

Dale so powjetšeše serbske bohatstwo na mjenach přez diminutiwy. Prěnjotne jenoẑ wotměnjenja z křćenskich mjenow za priwatne wužiće so móžachu z samostatnymi křćenskimi mjenami stać. Tak nastachu na př. z mjenow Jana a Daniel mjenje Janka a Janika ale tež Danko.

Ortografija a deklinacija[wobdźěłać]

Ortografija[wobdźěłać]

Wliw rozdźělnych kulturow so tež na wašnje pisanja mjena wuskutkuje.

Někotre wukrajne mjena, kaž Angelique, Bianca abo Solveig ale tež Enrico, Marcel abo René, su w wašnju pisanja a wurjekowanu njezměninje přewzate, najskerje nic direktnje z pochadneho kraja, ale z wokołopućom přez němsku kulturu.

Najmjeńše mjeno wobsteja pak w serbskim abo němskim pisanje. Tutej stej často identiskej. Zarjadować so hodźa, jeli ortografiske wosebitosće dateje rěče wustupuja, kaž na př. serbske diakritiki (č, ě, ł, atd.) abo němske dwójne konsonanty abo wokale (tt, nn, au, ie atd.) Wot wjele mjenow su serbske ale tež němske pisanje, tak při Aleksander/Alexander, Andreja/Andrea, Dytmar/Ditmar/Dietmar, Juta/Jutta, Rajnar/Reiner abo Weronika/Veronika. Při někotrych mjenach su tež hybridiske formy, tak na př. Lucaš abo Klawdija/Clawdija/Claudija/Klaudia/Claudia.

Němske mjena w serbskim pisamju kaž Pawlina su relatiwnje časte, serbske mjena w němskim pisanju kaž Bronislaw přećiwo tomu lědma wustupuja.

Při mjenach, kotrež w Němčinje krótkim i (wurjekowany kaž serbski y) abo spěwny s (wurjekowany kaž serbski z) wobsahuja, móže serbske pisanje němskemu pisanju abo němskemu wurjekowanju slědować. Tohodla su w serbskemu pisanju tu často wjacore formy, kaž na př. Silka a Sylka abo Jósef a Józef.

Deklinacija[wobdźěłać]

Prědnotny wukónčachu žónske hornjoserbske mjena w zakładnej formje na -a a muske běchu bjezkóncowkowe abo wukónčachu na -o abo -a. Tute mjena so w Hornjoserbšćinje kaž wotpowědne substantiwy deklinuja:
Měrana, Měrany, Měranje, Měranu, ...
Rodźisław, Rodźisława, Rodźisławej, Rodźisława, ...
Měrko, Měrka, Měrkej, Měrka, ...
Ota, Oty, Oće, Otu, ...

Najnowše formy mjenow, kotrež wjace tute paradigmy njewustupuja, móžeja so w ekstremnym padźe njedeklinowane wostajić. W normalnym padźe so móžeja pak deklinuja, pod wêstych padach so za to tróšku přiměrja.

Při žónskich mjenach kaž Andrea, kotrež zdónk na wokalu skónĉi, so w deklinaciji -j- zasunje[2]:
→ Andrea, Andreje, Andreji, ...
Žónske mjena kaž Katrin, Berbel abo Beatrix, kotrež w zakładnej formje su bjezkónkowkowe, so kaž wotpowědne substantiwy deklinuja[3]:
→ Katrin, Katriny, Katrinje, ...
→ Berbel, Berbele, Berbeli, ...
→ Beatrix, Beatrixy, Beatrixy, ...

Při muskich mjenach kaž Wyli, kotrž zdónk na wokalu skónči, so w deklinaciji -j- zasunje[4]:
→ Wyli, Wylija, Wylijej, ...

Přidawk: Lisćina hornjoserbskich předmjenow[wobdźěłać]


Hlej tež[wobdźěłać]

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

Nóžki[wobdźěłać]

  1. Vergleiche die entsprechende Handhabung in Abhandlungen zu Vornamen anderer Kulturräume, etwa den ostfriesischen Vornamen in
    • Irma Raveling, Die ostfriesischen Vornamen: Herkunft, Bedeutung und Verbreitung, 3., neugestaltete Auflage, Aurich: Verlag Ostfriesische Landschaft, 1988, ISBN 3-925365-27-3,
    abo němskim mjenam w
  2. Přirunaj Pawoł Völkel, Timo Meškank: Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik/Obersorbisch-deutsches Wörterbuch. 5., wobdźěłany a a sylnje rozšěrjeny nakład. Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 2005. ISBN 3-7420-1920-1. zapisk „Andrea“, strona 24.
  3. Přirunaj Pawoł Völkel, n.mj.m., zapisk „Doris“, strona 96.
  4. Přirunaj Pawoł Völkel, n.mj.m., zapisk „handy“, strona 139.

Literatura[wobdźěłać]

  • Walter Wenzel, Studien zu sorbischen Personennamen, 1987, zwjazk 1, strona 99f
  • Arnošt Muka (Ernst Mucke), Wo serbskich swójbnych a wosobinskich mjenach (Über sorbische Familien- und Personennamen), w: Abhandlungen und Beiträge zur sorbischen Namenkunde, wudawar: Ernst Eichler, 1984, strony 709-722 (prěnjotne wozjewjenje w: Časopis Maćicy Serbskeje, lětnik 77.1924, strony 125-138)

Wo problemach gramatiki hornjoserbšćiny (alfabet, deklinacija, diminutiwy, ortografija, ...) hlej

Žórło[wobdźěłać]

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije