Całtki

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Całtki
Convallaria majalis0.jpg
Całtki (Convallaria majalis)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Monokotyledony
porjad: (Asparagales)
swójba: Hromakowe rostliny (Asparagaceae)
podswójba: Ruskusowe rostliny (Nolinoideae)
ród: (Convallaria)
družina: Całtki[1][2]
wědomostne mjeno za ród
Convallaria
L.
wědomostne mjeno za družinu
Convallaria majalis
L.
Wobdźěłać
p  d  w
Information icon.svg
Gatunek trujący.svg

Całtki[1][2] abo całtka (Convallaria majalis) je jenička družina monotypiskeho roda (Convallaria) w podswójbje ruskusowych rostlinow (Nolinoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae). Prjedy běchu dźěl całkowych rostlinow (Convallariaceae). Molekularnobiologiske přepytowanja přinjesu dźensniše přirjadowanje.

Wopis[wobdźěłać]

Całtki su wjacelětna, zelišćowa, naha, podzemsce łazaca rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 20 hač do 30 cm. Rostlina je smjerćonošnje jědojta.

Podzemsce maja ricom.

Łopjena[wobdźěłać]

Delnje łopjena su šupizkojte. 2 hornjej łopjenje stej šěroko-lancetojtej, paralelno-nerwnej, docpěwatej dołhosć mjezy 10 a 20 cm.

Kćenja[wobdźěłać]

Kćěja wot meje hač do junija. Kwětnistwo je dołhostołpikate, wuńdźe z paže najhornišeho šupizkojteho łopjena. Nošne łopjena su móličke, krótše hač kćenjowe stołpiki. Kćenja su nygace, zwonate, docpěwaja dołhosć mjezy 5 a 7 mm. 6 kćenjowych łopjenow su zarostowane, z małymi, won zhibowanymi kónčkami.

Ćopłotolubujaca rostlina bu najčasćišo wot insektow (předewšěm wot pčołow) wopróšena, ale sebjewopróšenje často wjedźe k nasadźenju wot płodow.

Płody[wobdźěłać]

Płódnik je hornje stejacy. Płód je čerwjena jahoda.

Jahodowe płody buchu wote zwěrjatow rozšerjene.

Stejnišćo[wobdźěłać]

Całti rostu w lisćowych lěsach a pod kerčinami; na wapnu. Preferuje chłódnu klimu.

Rozšěrjenje[wobdźěłać]

Całti su w nimale cyłej Europje (w juhu jenož w horinach), we wuchodźe hač do centralneje Azije rozšerjene.

Substancy[wobdźěłać]

Rostlina wobsahuje glykosidy (Cardenolide), kotrež buchu za lěkowanje wutrobnych chorosćow wužiwane. Jich wuskutkowanje je podobne na tym čerwjeneho naporsta (Digitalis purpurea).

Nóžki[wobdźěłać]

  1. 1,0 1,1 Pawoł Völkel: Prawopisny słownik hornjoserbskeje rěče. Hornjoserbsko-němski słownik. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2005, ISBN 3-7420-1920-1, str. 58.
  2. 2,0 2,1 W internetowym słowniku: Maiglöckchen

Žórła[wobdźěłać]

Eksterne wotkazy[wobdźěłać]

Commons
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije