Baskišćina
| kraje | Španiska, Francoska | |
| rěčnicy | něhdźe 690.000 hač 800.000 | |
| znamjenja a klasifikacija | ||
|---|---|---|
| klasifikacija | Izolowana rěč | |
| oficielny status | ||
| hamtska rěč | Španiska (Awtonomne zhromadźenstwo Baskiska a dźěle wot Navarra | |
| rěčne kody | ||
| ISO 639-1: |
eu |
|
| ISO 639-2: |
baq |
|
| ISO 639-3 (SIL): |
eus |
|
| Wikipedija | ||
| Mapje | ||
 |
||
| Rozšěrjenje Baskišćiny w Europje | ||
 |
||
| Rěčne regiony a dialekty | ||
Baskišćina (Euskara, w narěčach euskera, euskuera, üskara) je izolowana rěč w zapadnej Europje, kotraž so w někotrych regionach Španiskeje a Francoskeje rěči.
Eksistuja někotre hypotezy wo móžnej přiwuznosći Baskišćiny, ale dotal njeje žadna ze tych powšitkownje akceptowana.
Rěč ma sydom hłownych narěčow, a to Biskaya, Gipuzkoa, Araba (Alava) a Nafarroa w Španiskej; Lapurdi, Nafarroa Beherea a Zuberoa (Souletin) we Francoskej.
Wobsah |
[wobdźěłać] Rěčne charakteristiki
Tu so ma jenož powšitkowny přehlad dać.
[wobdźěłać] Fonologija
Wokalny system je třischodźenkowy a njerozezna žanu wokalne kwantity. Wokale su /a, e, i, o, u/. Konsonanty su w sćěhowacej tabeli wopisane.
Konsonanty Baskišćiny
| labial | dental | apiko- alveol. |
dorso- alveol. |
postalv. | palatal | velar | glottal | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Okklusive njespěwny |
p | t | ʦ (tz) | ʨ (ts) | ʧ (tx) | (c) (tt) | k | . |
| Okklusive spěwny |
b | d | . | . | . | (ɟ) (dd) | g | . |
| Frikatiwne | (f) | . | s (z) | ɕ (s) | ʃ (x) | . | x/ʤ (j) | h |
| Nazale | m | n | . | . | . | (ɲ) (ñ) | . | . |
| Wibranty | . | . | . | r (rr) | . | . | . | . |
| Taps/Flaps | . | . | . | ɾ (r) | . | . | . | . |
| Lateralne | . | . | . | l | . | ʎ (ll) | . | . |
Rozdźěl mjez ts a tz je fonemiski, kaž přikładny por
- atzo „wčera“
- atso „stary“
dokładuje.
Wurjekowanje njespěwnych ploziwe je sylnišo aspirowane hač w romaniskich rěčach.
[wobdźěłać] Alfabet
Alfabet Baskišćiny ma 22 pismikow.
Aa Bb Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ññ Oo Pp Rr Ss Tt Uu Xx Zz
Sćěhowace pismiki so jenož w cuzych słowach wužiwaja:
Cc Qq Vv Ww Yy
| Baskisce | Transkripcija[1] | Komentar[1] | Přikład | Přełožk |
|---|---|---|---|---|
| Wo wokalach | ||||
| ai | aj | jako w słowje majs (němsce Mais) | kaixo | halo |
| a | jeli n abo l slěduje | baina | a | |
| au | zwukaj so po jednym wurjekujetej | jaun | knjez | |
| e | ä | jako w němskim słowje Bett | etxe | dom |
| e | jeli a slěduje | anderea | žona | |
| ei | äj | jako w Hey | hodei | mróčel |
| ä | jeli n abo l slěduje | seilu | listowa znamka | |
| Wo konsonantach | ||||
| b | b | faktisce je něšto srjedźne mjez b a w | bero | ćopły |
| d | d | jako w Dorf | dut | jo mam |
| w słowje so lispluje | uda | lěćo | ||
| g | g | jako w gut | gizon | muž |
| (g) | so mjez a a o lědma wurjekuje | dago | je | |
| h | - | wón so njewurjekuje | hemen | tu |
| (ch) | wón so w sewjerje jenož tróšku wurjekuje | Guggenheim | Guggenheim | |
| j | j | jako w Jogurt | joan | hić |
| ch | w Gipuzkoa jako w Bach | jertse | pulower, pjezl | |
| l | l | jako w Leben | beltza | čorny |
| lj | jeli před tym i steji | oilo | kokoš | |
| n | n | na spočatku słowa jako w Name | non | hdźe |
| nj | jeli před tym i steji | baina | a | |
| ñ | nj | jako w Anja | Iruñea | Pamplona |
| r | r | jazykowy r | hiri | město |
| rr | dwójce jazykowy r | herri | lud | |
| s | sh | wón je warianta lisplowaneho s | sudur | nós |
| t | t | jako w Tor | tren | ćah |
| ts | tsh | atso | stara žona | |
| tx | tsch | jako němske tsch, č | ||
| tz | z | jako z w Pizza | utzi | wostajić |
| x | sch | jako sch w Schule | kaixo | halo |
| z | ss | jako w Gasse | zer | što |
[wobdźěłać] Nóžki
[wobdźěłać] Žórła
- Kauderwelsch Band 140, Baskisch Wort für Wort, 1. Auflage, 2002, ISBN 3-89416-509-X
- Martin Haase: Sprachkontakt und Sprachwandel im Baskenland, Die Einflüsse des Gaskognischen und Französischen auf das Baskische, ISBN 3-87548-021-X
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Ernst Kausen: Die baskische Sprache. Gießen 2001 (DOC) (něm.)
