Adolf Černý

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Dźi do: Nawigacija, Pytać
Adolf Černý (1892).

Adolf Černý (* 19. awgusta 1864 w Hradcu Králové; † 23. decembra 1952 w Praze) běše spisowaćel, ludowědnik, słowjanski kulturny prócowar, profesor slawistiki w Praze a čěski přećel Serbow.

Žiwjenje[wobdźěłać]

Wopomnjenska tafla při ródnym domje Adolfa Černeho.

Adolf Černý narodźi so 19. awgusta 1864 w Hradcu Králové (tehdy w Rakusko-Wuherskej), hdźež wopyta mjez 1875 a 1884 realnu šulu a wučerski wustaw. Wot lěta 1884 skutkowaše tam jako wučer, dyrbješe pak so toho w lěće 1891 chorowatosće dla zdać. Jako basnik, předewšěm wot Jaroslava Vrchlickeho wobwliwowany, pisaše husto pod pseudonymom Jan Rokyta. Černy přesydli so jako spisowaćel do Prahi, hdźež po wotewrjenju Narodopisneho muzeja (Národopisné muzeum českoslovanské) mjez 1898–1904 jako kustos dźěłaše. W zmysle słowjanskeje wzajomnosće a jědnaće lět po zastajenju Jelínekoweho Slovanskeho sborníka, załoži a wuda Černý mjez 1899–1914 a 1925–1931 časopis Slovanský přehled. W aprylu 1901 powoła so wón na lektora serbšćiny a pólšćiny, pozdźišo tež serbochorwatšćiny, na Prasku Karlowu uniwersitu.

Po prěnjeje swětoweje wójnje wobdźěli so Černý z čěskosłowakskej delegaciju na měrowej konferency 1919 w Parisu a zastupi tam tež serbske zajimy. Po nawróće do Čěskej powoła so na ministerskeho radźićela ministerstwa za wukrajne naležnosće, hdźež skutkowaše hač do 1927. W lěće 1946 wuznamjeni so Černý z titulom čestneho doktora (dr. h. c.) Praskeje a Krakowskeje uniwersity. Černý zemrě 23. decembra 1952 w Praze.

Styki do Łužicy[wobdźěłać]

Hižo w lěće 1884 wopyta Černý prěni króć Budyšin a jeho wokolinu, na čož w přichodnych lětach tež mnoho jezbow do cyłeje Łužicy slědowachu. Při tym nawukny serbšćinu a nawjaza wuske kontakty mjez druhim z Michałom Hórnikom, Arnoštom Muku a Jakubom Bartom-Ćišinskim. Černy wuznamjeni so wosebje za swoje etnografiske studije wo Serbach, kaž Mytiske bytosće łužiskich Serbow (w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1890–1897), jeho basniske a přełožowanske dźěło (Výbor básní Čišinskeho a Zejlerja) a njeličomne mnóstwo nastawkow wo Serbach do čěskich, serbskich a pólskich nowinow. Wón běše wot lěta 1887 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1921 tež jeje čestny sobustaw.

Žórła[wobdźěłać]

  • Jan Petr: Černý, Adolf. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 99slsl.
  • Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1960. str. 177–183.

Wotkazy[wobdźěłać]

 Commons: Adolf Černý – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije