Čerwjeny naporst

Čerwjeny naporst

Čerwjeny naporst (Digitalis purpurea)
systematika
Domena	Eukaryoty
Swět	Rostlinstwo
	Asteridy Euasteridy I
porjad:	(Lamiales)
swójba:	Putnikowe rostliny (Plantaginaceae)
ród:	Naporst (Digitalis)
družina:	Čerwjeny naporst
wědomostne mjeno
Digitalis purpurea
L. (1753)
Poddružiny
D. purpurea subsp. purpurea D. p. subsp. purpurea var. nevadensis D. p. subsp. purpurea var. toletana D. p. subsp. purpurea var. tormentosa D. purpurea subsp. amandiana D. purpurea subsp. dubia D. purpurea subsp. mariana D. purpurea subsp. thapsi

Čerwjeny naporst (Digitalis purpurea) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae).

Po druhim žórłam słuša naporst k trudownikowym rostlinam (Scrophulariaceae).

Wopis

Čerwjeny naporst je dwulětna rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 1,5 m a šěrokosć wot něhdźe 60 cm. Rostlina je smjerćonošnje jědojta a zmjerzkokruta.

Stołpik je zrunany, šěropjelsćojće kosmaty a njerozhałuzkowane.

Łopjena

Łopjena su owalne hač do lancetojte, zubate, delnje stołpikate w rozeće, za čas kćeće často hižo wuschnjene, na hornim boku ćěmnozelene a na delnim boku šěropjelsćojte. Hornje su sedźace.

Kćenja

Hoberske kćenje

kćenja

kćenja

Wón kćěje wot junija hač do awgusta. Kćenja su purpurčerwjene, róžojte, karminčerwjene běłe abo swětłožołte, stołpikate, steja po stach w kići a docpěwaja dołhosć wot 3,5 hač do 5 cm. Keluchowe łopješka su owalne, žałzojće kosmate kaž kćenjowe stołpiki a horni stołpikodźěl. Króna je dele pochilena, docpěwa dołhosć wot 5 cm a ma dołhe, brjuchatu rołku a krótko 2-lapatu kromu. Delnja hubka je 3-lapata a dlěša hač hornja hubka. Nutřka su ćěmnočerwjene, jasnje wobkromowane blečki. Keluch je 5-dźěleny.

Rołkowe kćenja su typiske čmjełowe kćenja. Symjenja buchu wot wětra rozšěrjene.

Stejnišćo

Wón rosće w swětłych lěsach, na pućowych kromach; na małowapnatych pódach.

Rozšěrjenje

Čerwjeny naporst we wulkich dźělach Europy rozšěrjeny. Často wón je kultiwěrowany a wodźiwił. Wuchodna hranica areale leži w juhozapadnje Pólskeje.

Synonymy

• Digitalis minor Linné, 1767
• Digitalis alba Schrank, 1789
• Digitalis nevadensis G. Kunze, 1846
• Digitalis purpurascens Lejeune, 1813, non Roth, 1806
• Digitalis libertiana Dumortier, 1829
• Digitalis gyspergerae (Rouy) Rouy, 1903
• Digitalis miniana Sampaio, 1905
• Digitalis speciosa Salisbury, 1796

Wužiwanje

Z łopjenow bu digitalin (wutrobny a krejowobtokowy srědk) produkowany.

Terminusy

• Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927)
• Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)
• Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

Žórła

• Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 281 (něm.)
• GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 139 (něm.)
• GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 142-143 (něm.)
• Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 154-155 (něm.)
• Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 98 (něm.)
• česka wikipedija

Eksterne wotkazy

• Čerwjeny naporst. W: FloraWeb.de. (něm.)