Čerwjena bozanka

Čerwjena bozanka

Čerwjena bozanka (Sambucus racemosa) z jeje čerwjenymi płodami
systematika
Domena	Eukaryoty
Swět	Rostlinstwo
	Asteridy Euasteridy II
porjad:	(Dipsacales)
swójba:	Pižmonkowe rostliny (Adoxaceae)
ród:	Bozanka (Sambucus)
družina:	Čerwjean bozanka
wědomostne mjeno
Sambucus racemosa
L.

Čerwjena bozanka (Sambucus racemosa) je rostlina ze roda Bozanka ze swójby pižmonkowych rostlinow (Adoxaceae).

Wopis

Čerwjena bozanka je kerk abo małki, w prawym měrje rozhałuzowany štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 1 hač do 4 metrow.

Hałuzy je zrunane abo tróšku přewisuja.

Skora je swětło brunošěra a ma mnoholičbne wulke korkowe brodawki.

Łopjena

Přećiwostejne łopjena wobsteja z 5 owalnych hač jejojtych, wótro zubatych pjerkowych łopješkow, kotrež su něhdźe 5-10 cm dołhe, na hornim boku ćmowozelene, na delnim boku módrojte a jenož mało móškaće kosmate. Zwjetša su pjećličbnje njeporowje pjerite. Při wuhonjowanju w nalěću wone su načerwjeń přeběžane na rozdźěl wot družiny čorneje bozanki (Sambucus nigra) (=rozeznawanske znamjo).

Nazymske barbjenje je blědožołte. Při rozrybowanju sylnje, tróšku njepřijomnje wonjeja.

Kćenja

Kćěja wot apryla hač meje. Kwětnistwo je něhdźe 5 hač 8 cm dołha, jejkojta pakić. Małke kćenja su kremoběłe a so z łopjenami jewja. Wone přijomnje wonjeja.

Płody

Płody su ćěmnočerwjene jahody, kotrež su njejědojte. Ale jich płodowe mjaso je jenož po wohrěwanju jědźna.

Jeničce symjenja wobsahuja jědojty sambunigrin, kotryž sylny bluwanski powabk zawinuje.

Ptaki rad płody jědźa.

Stejnišćo

Rosće w swětłych kerčinach, jehlinowych lěsach, na kromach, na pućowych kromach. Preferuje słónčne hač połsćinowe stejnišća na wutkatych čumpatych pódach.

Rozšěrjenje

Rostlina je w srjedźnej a južnej Europje, južnje hač do Pyrenejow, sewjerneje Italskeje a Bołharskeje rozšěrjena, při čimž w Skandinawiskej jenož z kulturow wodźiwjena a w Alpach we wysokosćach wot hač do 1400 m wustupuje.

Nimo toho tež w Prědnjej Aziji hač Chinskeje wustupuje.

Wužiwanje

Kćenjowe a jahodowe hałuzy wužitneje rostliny so jako wazowu debu wužiwaja. Płody so móžeja kaž te wot družiny čorna bozanka předźěłaja.

Žórła

• Bruno P. Kremer: Steinbachs Naturführer Bäume & Sträucher, ISBN 978-3-8001-5934-5, stronje 364-365 (něm.)
• Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 462 (něm.)

po němskej wikipediji:

• Haeupler, Muer: Bildatlas der Farn- und Blütenpflanzen Deutschlands. 2. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2007). ISBN 978-3-8001-4990-2
• Erhardt, Götz, Bödeker, Seybold: Zander - Handwörterbuch der Pflanzennamen. 17. Auflage; Ulmer Verlag, Stuttgart (2002). ISBN 3-8001-3573-6
• Botanica - Das Abc der Pflanzen. 10000 Arten in Text und Bild; Tandem Verlag (2003). ISBN 3-8331-1600-5
• Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)